Bałtycki kierunek tajwańskiego manewru

Współczesna globalna koniunktura geopolityczna kształtowana jest przez złożone interakcje w trójkącie: państwa Zachodu, rosnące w siłę Chiny oraz słabnąca Rosja, gdzie sojusz reżimów autorytarnych w Pekinie i Moskwie dąży do rewizji istniejącego porządku światowego. Przedłużająca się rosyjska agresja zbrojna przeciwko Ukrainie, następstwa amerykańsko-izraelskiej operacji przeciwko Iranowi oraz narastające napięcia w Cieśninie Tajwańskiej tworzą sprzyjające warunki do strategicznej koordynacji między Chinami a Federacją Rosyjską. Ta ostatnia, odczuwając tymczasowe rozproszenie zasobów NATO w związku z kryzysami na Bliskim Wschodzie, może zintensyfikować agresję hybrydową na wschodniej flance Sojuszu, w szczególności wobec państw bałtyckich. Taki scenariusz potencjalnie służy jako manewr odwracający uwagę, otwierający okno możliwości dla Chin w zakresie scenariusza siłowego wobec Tajwanu. Analiza tych powiązań ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia ryzyka zsynchronizowanych kryzysów oraz wypracowania skutecznej strategii odstraszania.

Trump w bliskowschodnim bagnie

Operacje zbrojne administracji Donalda Trumpa przeciwko Iranowi, rozpoczęte ograniczonymi uderzeniami rakietowymi w 2025 roku i rozszerzone w 2026 roku w postaci operacji „Epicka furia”, okazały się długotrwałe, zasobochłonne i niedostatecznie przemyślane pod kątem długofalowych konsekwencji. Pomimo znacznego zniszczenia obiektów irańskiego programu nuklearnego w Natanzie, Fordow i Isfahanie, unicestwienia istotnej części potencjału rakietowego i infrastruktury wojskowej, reżim ajatollahów nie został ostatecznie rozbity. Konflikt doprowadził do zagrożenia blokadą strategicznie ważnej dla eksportu surowców energetycznych Cieśniny Ormuz, gwałtownego wzrostu światowych cen ropy i gazu, kryzysu humanitarnego oraz dalszej destabilizacji regionalnej.

Gospodarcze konsekwencje irańskich zawirowań stały się prawdziwym „prezentem” dla Rosji. Skok cen ropy i gazu pozwolił Moskwie częściowo skompensować presję sankcyjną i kontynuować finansowanie agresywnej wojny przeciwko Ukrainie. Jednocześnie aktywność militarna Stanów Zjednoczonych wobec Iranu ujawniła głęboki rozłam w jedności transatlantyckiej. Europejscy sojusznicy z NATO wyrażali zaniepokojenie ryzykiem eskalacji, kryzysem energetycznym oraz niewystarczającą koordynacją z Waszyngtonem w kontekście operacji odblokowania Cieśniny Ormuz. Brak konsensusu co do formatu i harmonogramu działań w kwestii Ormuz osłabił wspólne stanowisko Sojuszu, demonstrując jego podatność na asymetryczne wyzwania.

Rosja, sprawnie rejestrując wspomnianą słabość i istniejący rozłam, wzmocniła presję na wschodniej flance NATO. W ten sposób kampania irańska, zamiast szybkiej stabilizacji regionu, odwróciła znaczne zasoby państw zachodnich, wzmacniając nie tylko pozycję Federacji Rosyjskiej, lecz również Chin. Pekin, pozostając głównym nabywcą irańskiej ropy nawet w warunkach konfliktu, uzyskał dodatkowe dźwignie wpływu w negocjacjach z Amerykanami. To przesunięcie balansu sił stworzyło strategiczne okno dla koordynacji działań reżimów autorytarnych na różnych teatrach: od Europy po region Indo-Pacyfiku. W perspektywie długofalowej podważa to potencjał odstraszający Zachodu i zwiększa prawdopodobieństwo eskalacji w innych regionach.

Chiński hub brokerski

Obecny maj stał się okresem intensywnej aktywności dyplomatycznej najwyższego szczebla w Pekinie, co podkreśliło centralną rolę Chin jako globalnego arbitra. Prezydent USA Donald Trump złożył wizytę państwową w dniach 13–15 maja, a już 19–20 maja Chiny odwiedził prezydent Rosji Władimir Putin. Wizyty te, dzielone zaledwie kilkoma dniami, zademonstrował mistrzowskie balansowanie Xi Jinpinga między dwoma centrami władzy, choć o różnym ciężarze.

Podczas rozmów Xi z Trumpem kluczowymi tematami były: wojna w Iranie, handel, technologie oraz Tajwan. Strona amerykańska starała się wciągnąć Chiny do wywierania presji na Teheran w celu przywrócenia żeglugi przez Cieśninę Ormuz. Natomiast Xi Jinping wyraźnie nakreślił Tajwan jako „czerwoną linię”, przestrzegając przed wszelkimi krokami zagrażającymi interesom Pekinu. Wyniki szczytu obydwu przywódców okazały się ograniczone: podpisano odrębne umowy dotyczące handlu i sztucznej inteligencji, osiągnięto deklaratywne porozumienia w sprawie pewnej stabilizacji geopolitycznej, lecz bez przełomu w kwestiach fundamentalnych. Trump poinformował o obietnicach Chin powstrzymania się od dostaw broni do Iranu, jednak rozbieżności dotyczące dominacji technologicznej i statusu Tajwanu pozostały. Wizytę odebrano jako próbę „zarządzania konkurencją”, a nie strategicznego resetu.

Wizyta Putina w Chinach miała natomiast zdecydowanie cieplejszy i bardziej substancjalny charakter. Autorytarni przywódcy podkreślili „bezprecedensowo wysoki poziom” relacji, omawiali projekty energetyczne, w tym „Siłę Syberii 2″, sytuację na Ukrainie, następstwa kryzysu irańskiego oraz koordynację działań przeciwko „zachodniej hegemonii”. Xi nazwał stosunki chińsko-rosyjskie „siłą spokoju pośród chaosu”.

Wspomniane spotkania demonstrują, jak Chiny wykorzystują dialog ze Stanami Zjednoczonymi do hamowania eskalacji, jednocześnie umacniając partnerstwo z Rosją w celu osłabienia koalicji państw zachodnich.

Konsekwencje tych wizyt dla bezpieczeństwa globalnego są niejednoznaczne, lecz generalnie postrzegane są raczej negatywnie. Utrwalają rolę Pekinu jako brokera, wzmacniają koordynację między Moskwą a Pekinem i sygnalizują możliwy podział ról: Rosja odwraca uwagę i wyczerpuje zasoby NATO w Europie, stwarzając okno dla chińskich działań wobec Tajwanu. To zwiększa ryzyko jednoczesnych kryzysów, komplikuje szybką reakcję Zachodu ze względu na podziały polityczne i rozproszenie sił. W szerszym ujęciu podobna dynamika międzypaństwowa podważa system bezpieczeństwa zbiorowego i zachęca do wzrostu sił rewizjonistycznych.

Kraje bałtyckie jako pięta achillesowa NATO

Irańska operacja Trumpa i brak jednolitego stanowiska w kwestii problemu Cieśniny Ormuz ujawniły systemowe podatności w stosunkach transatlantyckich. Na tym tle Rosja aktywnie testuje skuteczność artykułu 5 Traktatu Waszyngtońskiego poprzez operacje hybrydowe, szukając słabych ogniw w obronie NATO. Głównym obiektem uwagi stały się państwa bałtyckie, gdzie Moskwa stosuje kompleks działań podważających, analogicznych w swej treści do ukraińskich wydarzeń z 2014 roku.

Jaskrawym przykładem podobnych złowrogich działań Kremla jest reanimacja projektu „Narewskiej Republiki Ludowej” (NRL) w Estonii. Od lutego–marca 2026 roku w rosyjskojęzycznym segmencie Telegrama, VK i TikToka zaczęły rozprzestrzeniać się memy, fałszywe flagi, hymny i narracje separatystyczne o „autonomii” lub niepodległości Narwy i regionu Ida-Virumaa od Estonii. Kampania presji informacyjnej świadomie imitowała doniecki scenariusz „republik ludowych”, z wykorzystaniem podobnej symboliki, retoryki „ochrony ludności rosyjskojęzycznej” i apeli o „samostanowienie”. Estońska Służba Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KAPO) oraz niezależny projekt Propastop zakwalifikowały wspomniane działania jako operację informacyjną, prawdopodobnie sterowaną z Petersburga. Dziennikarze Postimees przeniknęli do zamkniętych czatów i odkryli, że „ruch” liczył zaledwie kilku aktywnych uczestników, a kanały miały ograniczoną widownię. Cel wspomnianych działań: sianie podziałów, sprawdzenie reakcji estońskiego społeczeństwa i NATO, przygotowanie informacyjnego gruntu pod dalszą eskalację. Choć skala jest niewielka, operacja informacyjna osiągnęła swój efekt: historia z NRL trafiła do europejskich mediów, wywołując dyskusje o podatności Sojuszu.

Analogiczne projekty wywrotowe Rosjanie realizują na Łotwie i Litwie. Na Łotwie nacisk kładziony jest na dezinformację o „wykorzystaniu terytorium do uderzeń dronami na Rosję”, sabotaż infrastruktury krytycznej, oddziaływanie na rosyjskojęzyczne społeczności Łatgalii oraz cyberataki. Na Litwie coraz bardziej zauważalna jest hybrydalną presja wokół Kaliningradu i korytarza suwalskiego, prowokacje na granicy z Białorusią, zagłuszanie GPS, kampanie przeciwko tranzytowi. Rosja systematycznie testuje „szare strefy”, dążąc do sparaliżowania mechanizmów podejmowania decyzji w NATO, bez przechodzenia do bezpośredniej inwazji. Działania te mają na celu nie tylko destabilizację, lecz także sprawdzenie jedności Sojuszu w warunkach, gdy zasoby Zachodu są częściowo zaangażowane w inne zadania bezpieczeństwa.

Poszukiwanie skutecznych odpowiedzi na rosyjsko-chińską łamigłówkę

Ukraińskie doświadczenie w przeciwdziałaniu rosyjskiej agresji — od fazy hybrydowej w 2014 roku po pełnoskalową inwazję w lutym 2022 roku — stało się bezcennym źródłem lekcji dla całego Zachodu. Skuteczna obrona, adaptacja do zagrożeń hybrydowych, odporność społeczna, technologie asymetryczne i wsparcie międzynarodowe zademonstrował, że nawet mniejsze państwo może skutecznie skomplikować plany agresora i sprawnie przeciwdziałać ich realizacji. Właśnie dlatego oczywiste jest, że dalsza systemowa pomoc dla Ukrainy jest kluczowym czynnikiem odstraszającym, który pochłania znaczne rosyjskie zasoby, zapobiegając ich przerzutowi na inne kierunki, w tym na potencjalny teatr bałtycki.

Trwałość Ukrainy sama w sobie komplikuje koordynację Federacji Rosyjskiej i Chin w zakresie rewizji porządku światowego. Obecna słabość administracji Trumpa, która może się pogłębić po wyborach pośrednich do Kongresu USA jesienią 2026 roku, tworzy kuszące okno możliwości dla sojuszu autorytarnego. Jednak silna, uzbrojona i zintegrowana z zachodnimi strukturami Ukraina w istotny sposób ogranicza swobodę działania Rosji, zmniejsza jej zdolność do udzielania znaczącej pomocy Chinom w scenariuszu tajwańskim i demonstruje Zachodowi konieczność długofalowej jedności. Inwestycje w ukraińską obronę, wspólna produkcja uzbrojenia, szkolenia, wywiad i sankcje wobec łańcucha dostaw (Chiny–Rosja–Iran–Korea Północna) są praktycznymi elementami skutecznego zapobiegania negatywnym scenariuszom rewizjonistów. Ukraińskie doświadczenie uczy również znaczenia szybkiej reakcji na zagrożenia hybrydowe, ochrony przestrzeni informacyjnej i wzmacniania spójności społecznej, co jest szczególnie pilne dla państw bałtyckich.

Wnioski końcowe

Para Chiny–Rosja charakteryzuje się asymetrycznym charakterem, lecz coraz bardziej efektywną współpracą. Chiny wykorzystują Rosję do strategicznego odwracania uwagi i wyczerpywania Zachodu, a Rosja otrzymuje od Pekinu wsparcie gospodarcze, technologiczne i dyplomatyczne. Kryzys irański osłabił jedność transatlantycką, wizyty w Pekinie w maju 2026 roku utrwaliły rolę Chin jako globalnego brokera, a operacje hybrydowe w krajach bałtyckich — w tym hybrydowa aktywność promująca „Narewską Republikę Ludową” — testują granice możliwości odstraszania NATO. Dla skutecznego przeciwdziałania niezbędne są kompleksowe działania: wzmocnienie jedności euroatlantyckiej, znaczące inwestycje w obronę wschodniej flanki, technologiczna i eksportowa kontrola nad współpracą chińsko-rosyjską, systemowe wykorzystanie ukraińskich doświadczeń bojowych oraz wzmacnianie odporności społeczeństw na zagrożenia hybrydowe. Bez tych kroków ryzyko zsynchronizowanych kryzysów — hybrydowej lub ograniczonej agresji Federacji Rosyjskiej wobec państw bałtyckich i ewentualnej inwazji Chin na Tajwan — stanie się rzeczywistością. Zachód musi przejść od strategii reaktywnej do proaktywnej, opierając się na lekcjach ukraińskich, by nie dopuścić do scenariusza, w którym jeden konflikt otwiera drzwi dla kolejnego — z potencjalnie katastrofalnymi konsekwencjami dla i tak kruchej globalnej stabilności.

Autor: Franciszek Kozłowski