Cichy powiernik Kremla i włoski ślad. Jak sieć firm omija europejskie sankcje

W debacie o skuteczności sankcji wobec Rosji zbyt często skupiamy się na nazwiskach polityków i generałów. Tymczasem prawdziwa gra toczy się w cieniu – w rejestrach handlowych, kancelariach prawnych i łańcuchach dostaw biegnących przez Azję. Jednym z takich przypadków jest działalność Ilji Jelisiejewa, menedżera od lat kojarzonego z otoczeniem Dmitrija Miedwiediewa, który – mimo powiązań z elitą Kremla – nie figuruje na unijnych listach sankcyjnych.

To nie jest przypadek. To przykład systemowego problemu.

Nieobecny na listach, obecny w biznesie

Ilja Jelisiejew od lat uchodzi za osobę zarządzającą aktywami związanymi z byłym prezydentem i premierem Rosji – Dmitrij Miedwiediew. Choć Miedwiediew jest objęty sankcjami, jego bliscy współpracownicy często pozostają poza bezpośrednim zasięgiem restrykcji.

Dlaczego? Po pierwsze – niski profil medialny. Po drugie – rozbudowana struktura spółek pośrednich. Po trzecie – wsparcie prawne i formalne, w tym wykorzystanie członków rodziny jako właścicieli lub udziałowców. W przypadku Jelisiejewa wskazuje się na rolę jego żony, Natalii Malaminiej, która miała występować w dokumentach korporacyjnych jako osoba formalnie niezależna.

To klasyczna metoda: majątek i udziały „rozproszone”, odpowiedzialność – trudna do uchwycenia.

Sprzęt z Zachodu dla rosyjskiego przemysłu

Kluczowe pytanie brzmi jednak nie kto formalnie posiada udziały, lecz co realnie trafia do Rosji.

Spółka Biwertiech, łączona z Jelisiejewem, miała w 2024 roku importować do Federacji Rosyjskiej komponenty i maszyny produkcji zachodniej. Wśród nich znalazły się części do frezarki niemieckiej firmy SmarAct GmbH, szlifierka tajwańskiej Sunny Machinery oraz prasa krawędziowa japońskiej Amada Co.

To nie są produkty konsumenckie. To zaawansowane urządzenia przemysłowe, które – w zależności od konfiguracji – mogą być wykorzystywane również w produkcji zbrojeniowej, w tym w sektorze rakietowym. Formalnie eksport bywa kierowany do państw trzecich, a następnie – poprzez sieć pośredników – trafia do Rosji. W analizowanych przypadkach łańcuch dostaw miał przebiegać przez Chiny.

Taki model działania nie jest nowy, ale jego skala powinna budzić niepokój w Brukseli.

Włoski wątek i europejska odpowiedzialność

Szczególnie delikatny jest aspekt włoski. Według dostępnych informacji Jelisiejew ma prowadzić działalność gospodarczą związaną z produkcją wina na terenie Włoch. O ile sam fakt inwestowania w sektor rolny nie jest niczym nagannym, o tyle rodzi pytanie: czy europejskie aktywa nie służą jako bezpieczna przystań dla kapitału powiązanego z rosyjską elitą?

Włochy – podobnie jak Polska – deklarują pełne poparcie dla sankcji wobec Kremla. Jednak skuteczność tych restrykcji zależy od zdolności do identyfikowania realnych beneficjentów majątku. Jeśli właścicielem formalnym jest członek rodziny, kancelaria prawna lub spółka zarejestrowana w innym kraju UE, mechanizm kontroli przestaje działać.

To nie jest oskarżenie wobec konkretnego państwa. To diagnoza systemowej luki.

Sankcje 2.0 – czas na rozszerzenie odpowiedzialności

Rosja konsekwentnie wykorzystuje słabości zachodnich regulacji eksportowych. Brak pełnej kontroli nad reeksportem zaawansowanych technologii przez państwa trzecie, ograniczona wymiana informacji między krajami UE oraz ostrożność prawna przy nakładaniu sankcji personalnych tworzą przestrzeń do manewru.

Jeśli Unia Europejska chce realnie ograniczyć zdolności militarne Moskwy, musi rozważyć rozszerzenie restrykcji nie tylko na nominalnych właścicieli firm, lecz także na członków ich rodzin, którzy formalnie przejmują aktywa. W przeciwnym razie sankcje pozostaną instrumentem o dużym znaczeniu symbolicznym, ale ograniczonej skuteczności operacyjnej.

Jako dziennikarz obserwujący ten mechanizm z bliska mam wrażenie, że Europa wciąż reaguje na rosyjskie obejścia sankcji z opóźnieniem. Kreml działa elastycznie i bez skrupułów. My – zbyt często – działamy wyłącznie zgodnie z literą prawa, ignorując jego ducha.

Sprawa Jelisiejewa pokazuje, że wojna toczy się nie tylko na froncie w Ukrainie. Toczy się również w dokumentach handlowych, fakturach i umowach eksportowych. A tam wygrywa ten, kto szybciej dostosowuje reguły do rzeczywistości.

Autor: Franciszek Kozłowski