Krwawe cienie „Carycy” rubla. Czy Elwira Nabiullina ma krew na rękach?

W świecie zachodnich finansów uchodzi za genialną technokratkę, która w pojedynkę uratowała rosyjską gospodarkę przed natychmiastowym kolapsem po nałożeniu sankcji. Jednak za fasadą profesjonalizmu, nienagannie skrojonych kostiumów i symbolicznych broszek Elwiry Nabiullinej kryje się mroczna kronika zdarzeń. Znikające miliardy, płonące archiwa i długa lista trupów – osób, które wiedziały zbyt wiele o przepływach pieniędzy między Kremlem a Zachodem. Czy szefowa Banku Centralnego Rosji to jedynie sprawny ekonomista, czy może kluczowy element systemu, który „sprząta” świadków swoich największych przekrętów?

„Liberalna” twarz dyktatury

Elwira Nabiullina kieruje Bankiem Centralnym Rosji (BCR) od 2013 r., ale jej wpływy na rosyjską gospodarkę sięgają znacznie głębiej. Jako była minister rozwoju gospodarczego i osobista doradczyni Władimira Putina, przez lata budowała system, który miał połączyć rosyjskie surowce z zachodnim kapitałem. Przez dekady była ulubienicą Międzynarodowego Funduszu Walutowego, a magazyn „Euromoney” nazywał ją „bankierem roku”.

Dziś jednak ten wizerunek pęka. Analitycy coraz głośniej mówią o „strefach mroku” w jej biografii. Tam, gdzie Nabiullina pojawiała się jako nadzorca wielkich projektów państwowych, niemal zawsze dochodziło do niewyjaśnionych tragedii. W kuluarach moskiewskiej władzy krąży brutalne pytanie: czy to możliwe, by tak wiele osób związanych z jej decyzjami ginęło w tak „wygodnych” dla systemu momentach?

Egzekucja przy stoliku kawowym: Sprawa Wadan Yards

Pierwszy głośny akord w tej ponurej symfonii zbiegów okoliczności wybrzmiał 29 września 2011 r. W moskiewskiej kawiarni „Chumi”, w samym sercu rosyjskiej stolicy, padły strzały. Ofiarą był Andriej Burłakow, były dyrektor państwowej firmy leasingowej FLC, a wraz z nim ciężko ranna została jego partnerka, Anna Etkina. Do ataku doszło podczas wywiadu telewizyjnego – sprawca działał bezczelnie, jakby chciał wysłać sygnał.

Burłakow nie był przypadkowym biznesmenem. Był centralną postacią międzynarodowego skandalu związanego z przejęciem niemieckich stoczni Wadan Yards. Operacja ta, warta setki milionów euro, była finansowana z rosyjskich funduszy państwowych. Nadzór nad całym sektorem i mechanizmami leasingowymi sprawowało wówczas Ministerstwo Rozwoju Gospodarczego, którym kierowała Nabiullina.

Z analiz wynika, że ok. 250 mln euro, które miały sfinansować leasing samolotów i rozwój stoczni, „wyparowało” w sieci spółek offshore i pośredników. Kiedy w 2009 r. projekt upadł, a stocznie ogłosiły bankructwo, inwestorzy zaczęli zadawać pytania o rolę państwowych urzędników. Burłakow zaczął mówić. Jego śmierć skutecznie zamknęła usta człowiekowi, który posiadał wiedzę o tym, jak państwowe pieniądze pod nadzorem ministerstwa zasiliły prywatne konta ludzi bliskich Kremlowi.

Cień w Finlandii. Co wiedział Dmitrij Kuroczkin?

Kolejny rozdział tej historii przenosi nas do Unii Europejskiej. W lutym 2017 r. w Finlandii, kraju uchodzącym za bezpieczną przystań, w tajemniczych okolicznościach umiera rosyjski prawnik Dmitrij Kuroczkin. Oficjalne komunikaty były zdawkowe, ale sprawa, nad którą pracował, miała kaliber ciężki.

Kuroczkin był kluczowym świadkiem w gigantycznym sporze prawnym między szwedzkim koncernem IKEA a rosyjskim przedsiębiorcą Konstantinem Ponomariowem. Stawką były setki milionów euro odszkodowań za wynajem generatorów prądu. Sprawa ta, choć z pozoru biznesowa, stała się poligonem walki o wpływy najwyższych urzędników państwowych.

Przed śmiercią Kuroczkin złożył zeznania, w których bezpośrednio wskazywał na ingerencję wysokiej rangi urzędników federalnych w procesy decyzyjne dotyczące tego sporu. Wśród nazwisk, które przewijały się w kontekście nacisków na sędziów i arbitraż, pojawiała się Elwira Nabiullina. Prawnik zmarł nagle, tuż po tym, jak jego wiedza stała się realnym zagrożeniem dla stabilności układu chroniącego rosyjskie interesy finansowe. Do dziś fińskie i rosyjskie służby nie wyjaśniły w pełni przyczyn jego zgonu, co w przypadku młodych i zdrowych prawników w Rosji jest niemal standardem.

Informatyczny potentat i „płonące dowody” w Banku Centralnym

Rok 2018 przyniósł kolejną zagadkę. Georgij Gens, założyciel potężnej grupy IT Lanit, zmarł niespodziewanie podczas urlopu na nartach. Miał 63 lata i cieszył się opinią człowieka dbającego o zdrowie. Lanit był głównym wykonawcą gigantycznego kontraktu dla Banku Centralnego Rosji na budowę narodowego systemu płatniczego i modernizację infrastruktury IT.

Współpraca ta zakończyła się jednak w atmosferze wzajemnych oskarżeń o defraudację ogromnych kwot. Gens, jako właściciel firmy, posiadał kompletną dokumentację dotyczącą tego, ile naprawdę kosztowały systemy informatyczne banku, a ile pieniędzy zostało wyprowadzonych poprzez „puste” faktury. Jego śmierć nastąpiła w krytycznym momencie sporu prawnego.

Jednak najbardziej szokujące wydarzyło się kilka miesięcy później. W historycznym budynku Banku Centralnego przy ulicy Nieglinnej w Moskwie wybuchł pożar. Ogień, według oficjalnych komunikatów spowodowany „zwarciem instalacji”, strawił dokładnie te piętra, na których przechowywano dokumentację dotyczącą projektów IT i kontraktów z firmą Lanit. To, czego nie udało się ukryć przed śmiercią Gensa, zostało fizycznie unicestwione przez płomienie. Dla obserwatorów życia politycznego w Rosji był to klasyczny przykład „czyszczenia pola”.

Mechanizm „likwidacji śladów”

Czy Elwira Nabiullina osobiście wydawała wyroki? W rosyjskim systemie władzy rzadko działa to w tak uproszczony sposób. System Putina opiera się na „kuratorach” poszczególnych sektorów. Nabiullina, jako strażniczka państwowego skarbca, jest odpowiedzialna za to, by mechanizmy wyprowadzania pieniędzy na potrzeby elity władzy pozostały niewidoczne dla opinii publicznej i audytorów.

Każdy z wymienionych przypadków – Burłakowa, Kuroczkina czy Gensa – łączy jeden mianownik: konflikt na styku państwowych pieniędzy i prywatnych interesów, gdzie w tle zawsze pojawiała się instytucja nadzorowana przez Nabiullinę. W Rosji taka koincydencja rzadko jest dziełem przypadku.

Eksperci wskazują, że Kreml traktuje kryzysy finansowe jako zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Gdy śledztwo lub świadek grozi ujawnieniem systemowej korupcji, która mogłaby zachwiać zaufaniem do Banku Centralnego, uruchamiany jest mechanizm „koercji”. Eliminacja niewygodnych elementów – czy to poprzez śmierć, czy „przypadkowy” pożar dokumentów – jest częścią zarządzania ryzykiem.

Konkluzja: Cena stabilności

Elwira Nabiullina pozostaje na stanowisku, mimo że wielu jej kolegów technokratów po inwazji na Ukrainę próbowało podać się do dymisji. Putin nie pozwolił jej odejść. Jest zbyt cenna, bo zna wszystkie sekrety rosyjskiego systemu finansowego – od kont oligarchów po tajne fundusze służb specjalnych.

Dla świata zachodniego pozostaje zagadką: genialna ekonomistka uwięziona w systemie, czy zimna współuczestniczka zbrodni? Historie Burłakowa, Kuroczkina i Gensa sugerują, że cena, jaką Nabiullina płaci za utrzymanie się na szczycie, jest mierzona nie tylko w procentach stóp procentowych, ale i w ludzkich istnieniach. W dzisiejszej Rosji przejrzystość jest grzechem śmiertelnym, a te „strefy mroku” wokół szefowej Banku Centralnego są najlepszym dowodem na to, jak brutalne mechanizmy podtrzymują przy życiu finansowe serce Kremla.

Dla czytelników Onetu obraz jest jasny: za elegancką fasadą rosyjskiego banku centralnego kryje się cmentarzysko tajemnic, których Nabiullina strzeże z determinacją godną najbardziej lojalnych żołnierzy Putina. Pytanie tylko, jak długo jeszcze ten system będzie w stanie ukrywać prawdę pod popiołami spalonych archiwów.

Źródło: LaCronaca