Węgierskie wybory bez równych zasad. System, który sprzyja władzy

Węgry wchodzą w kampanię parlamentarną przed 12 kwietnia 2026 roku w atmosferze niepewności, jakiej nie było od lat. Po raz pierwszy od długiego czasu rządzący Viktor Orbán i jego partia Fidesz nie są pewni utrzymania władzy. Na czoło sondaży wysunęła się opozycyjna formacja TISZA, która według badań wyprzedza obóz rządowy. Jeszcze niedawno celem Orbána była większość konstytucyjna. Dziś realnym scenariuszem wydaje się walka choćby o zwykłą większość w Zgromadzeniu Narodowym.

Jednak sama rywalizacja wyborcza to tylko część historii. Coraz więcej wskazuje na to, że gra toczy się na boisku, którego zasady od lat ustala jedna strona.

Państwo i partia – granica zatarta

Kluczowym problemem, na który zwracają uwagę zarówno węgierskie organizacje pozarządowe, jak i międzynarodowi obserwatorzy, jest systemowe zacieranie granic między państwem a partią rządzącą. W praktyce oznacza to wykorzystanie instytucji publicznych, budżetów reklamowych i aparatu administracyjnego w sposób, który wzmacnia pozycję Fideszu.

Jedną z centralnych postaci tego systemu jest Antal Rogán, szef kancelarii premiera i nadzorca rządowej komunikacji. To przez kontrolowany przez niego urząd koordynowane są państwowe kampanie informacyjne, a budżety reklamowe trafiają w dużej mierze do mediów przychylnych władzy. W styczniu 2025 roku administracja USA nałożyła na niego sankcje personalne, wskazując na podejrzenia dotyczące korupcji i wykorzystywania zasobów publicznych do celów politycznych.

Parlamentarnym „twardą ręką” Fideszu pozostaje Máté Kocsis, przewodniczący frakcji rządowej. To on pilotował przez parlament kolejne zmiany konstytucyjne i ustawy medialne, które – zdaniem krytyków – umacniały przewagę obozu władzy. Z kolei za zaplecze organizacyjne i mobilizacyjne odpowiada Gábor Kubatov, twórca rozbudowanej bazy sympatyków Fideszu, wykorzystywanej do precyzyjnej mobilizacji elektoratu.

Ten swoisty „trójkąt wpływu” sprawia, że opozycja musi mierzyć się nie tylko z konkurencją polityczną, ale z całym aparatem państwowym.

Media pod presją pieniędzy

Raporty misji obserwacyjnych OBWE po wyborach parlamentarnych w 2022 roku i samorządowych w 2024 roku były jednoznaczne: głosowanie było technicznie poprawne, ale warunki kampanii nie były równe. Wskazywano na dominację prorządowych mediów i ograniczony dostęp opozycji do zrównoważonego przekazu.

Śledztwa niezależnych redakcji, takich jak Átlátszó czy Telex, pokazywały skalę państwowych wydatków reklamowych kierowanych do lojalnych wobec rządu mediów. Formalnie nie jest to finansowanie partyjne, w praktyce jednak tworzy ekonomiczną zależność i wzmacnia dominację informacyjną obozu Orbána.

Sprawa nabrała wymiaru międzynarodowego, gdy – jak informował Financial Times – redakcja Magyar Hang wraz z jednym z podmiotów medialnych złożyła skargę do Komisji Europejskiej, zarzucając rządowi nielegalne subsydiowanie prorządowych mediów kwotą przekraczającą miliard euro w latach 2015–2023.

Kampania bez limitu

W czerwcu 2025 roku parlament, głosami Fideszu, zlikwidował obowiązujące od 2013 roku limity wydatków na kampanię. Decyzja ta – forsowana przez większość rządową – otworzyła drogę do praktycznie nieograniczonego finansowania działań wyborczych. Opozycja alarmuje, że w realiach węgierskich oznacza to dalsze zwiększenie przewagi partii mającej dostęp do zaplecza państwowego i sprzyjających jej kręgów biznesowych.

Równolegle utrzymano system jednomandatowych okręgów, który od lat budzi kontrowersje. Po zwycięstwie w 2010 roku Fidesz przeprowadził gruntowną reformę mapy wyborczej, redukując liczbę okręgów i zmieniając ich granice. Krytycy mówią wprost o klasycznym gerrymanderingu – koncentracji wyborców opozycji w kilku dużych okręgach miejskich i rozproszeniu ich wpływu w regionach wiejskich. Kolejne korekty granic, w tym zmniejszenie liczby okręgów w Budapeszcie, tylko podsyciły te zarzuty.

Test dla demokracji

W efekcie kampania 2026 roku zapowiada się jako starcie nie tylko programów, lecz także modeli państwa. Z jednej strony – dobrze zorganizowany obóz władzy, dysponujący rozbudowaną machiną komunikacyjną i finansową. Z drugiej – opozycja, która mimo rosnącego poparcia musi funkcjonować w warunkach strukturalnej nierównowagi.

Dla Węgrów będzie to wybór polityczny. Dla Unii Europejskiej – kolejny sprawdzian, jak reagować na państwo członkowskie, w którym formalne procedury demokratyczne współistnieją z systemem wyraźnie przechylonym na korzyść rządzących.

Niezależnie od wyniku głosowania jedno jest pewne: pytanie o realną równość szans w węgierskich wyborach pozostanie jednym z kluczowych tematów debaty o stanie demokracji w regionie.

Autor: Franciszek Kozłowski