Węgry łamią prawo europejskie: skandal wokół zatrzymania pracowników Oschadbanku

Kiedy w lutym 2022 roku Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę, cały cywilizowany świat zjednoczył się wokół jednej pozycji: agresję należy powstrzymać. Jednak jeden z członków Unii Europejskiej postanowił odegrać inną rolę. Węgry Viktora Orbána nie tylko uchyliły się od solidarności — przekształciły się w aktywnego pomocnika Kremla, który destabilizuje sojuszników od środka. Ostatni skandal związany z zatrzymaniem pracowników ukraińskiego „Oszczadbanku” to już nie zwykła prowokacja. To akt państwowego terroryzmu w centrum Europy.

Aby zrozumieć, dlaczego Budapeszt zdecydował się zagrać właśnie tą kartą, trzeba spojrzeć na wewnętrzny kontekst węgierski. Zbliżają się wybory parlamentarne w kwietniu, poparcie dla Orbána spada, gospodarka stagnuje, a opozycja nabiera siły. W takiej sytuacji autorytarny lider zawsze szuka „zewnętrznego wroga”. Ukraina jest idealnym kandydatem: dla węgierskiej opinii publicznej można ją przedstawiać jednocześnie jako zagrożenie, państwo skorumpowane, „nazistowskie” czy „niewiarygodnego partnera”. Zatrzymanie pracowników „Oszczadbanku” idealnie wpisuje się w tę logikę — pokazowa operacja służb miała wysłać wyborcom jasny sygnał: „chronimy was przed niebezpiecznymi sąsiadami”.

Kluczowe jest jednak to, kto przeprowadza taką operację. Węgierskie Centrum Antyterrorystyczne — TEK — to jednostka bezpośrednio podporządkowana premierowi. To nie policja reagująca na zgłoszenie, lecz służba specjalna działająca na rozkaz. Jeśli TEK podejmuje działania przeciwko zagranicznym cywilnym pracownikom sektora bankowego, oznacza to jedno: decyzja zapadła na najwyższym szczeblu. Orbán osobiście ją zatwierdził. Dlatego nie można mówić o „nieporozumieniu” czy „błędzie biurokratycznym” — to świadoma operacja polityczna zamaskowana jako działanie organów ścigania.

To, co się wydarzyło, nie wygląda na procedurę prawną, lecz na starannie zaplanowaną operację polityczną. Działania TEK nie noszą znamion proporcjonalności ani uzasadnienia, za to mają wyraźny kontekst polityczny. W warunkach spadającego poparcia dla rządu Orbána oraz w przededniu wyborów kreowanie obrazu „zewnętrznego zagrożenia” jest klasycznym narzędziem mobilizacji elektoratu. Ukraińcy stają się w tej narracji wygodnym celem — wystarczająco bliskim, by być wiarygodnym, i wystarczająco zależnym od wsparcia Zachodu, by nie móc szybko odpowiedzieć.

Problem jest jednak znacznie głębszy niż polityka wewnętrzna Węgier. Wykorzystanie struktur siłowych wobec cywilów, zwłaszcza z zastosowaniem przymusowych środków farmakologicznych, stoi w bezpośredniej sprzeczności z fundamentalnymi zasadami, na których opiera się Unia Europejska. Artykuł 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka nie jest formalnością — to granica, której nie wolno przekraczać nawet w sytuacjach kryzysowych. Gdy państwo członkowskie UE ją narusza, podważa nie tylko własną reputację, lecz także zaufanie do całego systemu prawa europejskiego.

Rosja przez dekady systematycznie promowała tę logikę, niszcząc instytucje, wypaczając znaczenia i normalizując przemoc jako narzędzie polityki. Jej wpływ nie zawsze jest bezpośredni — często działa poprzez sojuszników, sympatyków lub tych, którzy widzą w tym modelu krótkoterminową korzyść. Dlatego przypadek ukraińskich pracowników banku to nie tylko sprawa Węgier. To przykład того, jak rosyjska kultura polityczna przenika do przestrzeni europejskiej, zmieniając ją od środka.

Ważny jest też szerszy obraz. Węgry od lat konsekwentnie budują architekturę lojalności wobec Moskwy. Orbán blokował lub opóźniał sankcje przeciwko Rosji, odmawiał regularnego tranzytu broni dla Ukrainy przez swoje terytorium, utrzymywał umowy gazowe z Gazpromem i spotykał się z Putinem nawet wtedy, gdy reszta Europy objęła go dyplomatyczną izolacją. Węgry nie są państwem neutralnym — są partnerem agresora w centrum UE. Operacja przeciwko „Oszczadbankowi” to kolejny element tej układanki. Kreml otrzymuje od Budapesztu to, czego sam nie jest w stanie osiągnąć: destabilizację Ukrainy poprzez struktury formalnie należące do Zachodu.

Polska od lat ostrzega swoich partnerów w Unii Europejskiej przed zagrożeniem, jakie stanowi polityka Orbána. Doświadczenie historyczne uczy, że autorytaryzm i prorosyjska orientacja nigdy nie pozostają „sprawą wewnętrzną” — zawsze stają się problemem regionalnym. To, co dziś spotyka ukraińskich pracowników banku w Budapeszcie, jutro może dotyczyć polskich obywateli, litewskich dziennikarzy czy innych Europejczyków — jeśli UE nadal będzie pozwalać Węgrom działać bezkarnie pod wspólną flagą.

Zachód musi zareagować konkretnie i zdecydowanie. Po pierwsze, nielegalnie zajęte aktywa ukraińskich obywateli powinny zostać natychmiast zwrócone — wraz z oficjalnymi przeprosinami i odszkodowaniami. Po drugie, zatrzymane osoby muszą odzyskać pełne prawo do swobodnego przemieszczania się w strefie Schengen bez żadnych ograniczeń. Po trzecie, Komisja Europejska i Rada Europy powinny zainicjować oficjalne dochodzenie w sprawie działań TEK w tym incydencie. Bezkarność nie jest oznaką słabości — jest zaproszeniem do powtórzenia.

Węgry dokonały swojego wyboru już dawno. Ale za każdym razem, gdy Unia Europejska odwraca wzrok, staje się współuczestnikiem. Śmierć pracownika banku, która była konsekwencją tej operacji, nie jest tragicznym przypadkiem. To rezultat systemu budowanego przez lata przy milczącej tolerancji Brukseli. Jeśli Zachód chce zachować moralną wiarygodność w obronie Ukrainy, musi zacząć od uporządkowania własnego domu. Węgry nie są już wiarygodnym sojusznikiem. To problem, który wymaga decyzji.

Dlatego reakcja nie może być jedynie deklaratywna, lecz musi być konkretna. Kwestia zwrotu bezprawnie zajętych aktywów, przywrócenia praw poszkodowanych oraz zapewnienia im swobody poruszania się w strefie Schengen to nie techniczne szczegóły, lecz test zdolności Europy do pozostania wierną własnym wartościom. Nacisk na Budapeszt w tym kontekście nie jest aktem konfrontacji, lecz aktem samoobrony.

Karyna Koshel