Wojna jako rozrywka? Kontrowersyjna gra o Hostomlu stawia pytania o odpowiedzialność platformy Steam

W świecie gier komputerowych wojna od dawna jest jednym z najczęściej wykorzystywanych motywów. Strzelanki, symulatory pola walki czy strategiczne rekonstrukcje historycznych bitew od lat przyciągają miliony graczy. Jednak zapowiedziana premiera gry „Ukrainian Warfare: Gostomel Heroes” wywołała debatę, która wykracza daleko poza branżę gamingową. W centrum tej dyskusji znalazła się nie tylko sama produkcja, lecz także platforma Steam – największy na świecie sklep z grami cyfrowymi.

Powód jest prosty: gra opowiada o wydarzeniach z lutego i marca 2022 roku, kiedy rosyjskie wojska próbowały zdobyć lotnisko w Hostomlu pod Kijowem. W zapowiedziach twórców rosyjscy żołnierze przedstawiani są jako „bohaterowie”, którzy przeprowadzają spektakularną operację wojskową. Taka narracja stoi jednak w wyraźnej sprzeczności z ustaleniami międzynarodowych organizacji badających przebieg rosyjskiej inwazji na Ukrainę.

Hostomel to nie tylko epizod militarny. Dla wielu Ukraińców to symbol pierwszego etapu pełnoskalowej agresji Rosji. Desant na lotnisko Antonow miał umożliwić szybkie zajęcie Kijowa i zmianę władz w Ukrainie. Operacja zakończyła się jednak niepowodzeniem, a rosyjskie oddziały zostały zmuszone do wycofania się po ciężkich walkach.

Wkrótce potem świat zobaczył obrazy z podkijowskich miejscowości – Buczy, Irpienia i innych miast regionu. Międzynarodowe śledztwa dokumentowały tam liczne przypadki zabójstw cywilów, zniszczenia infrastruktury i ślady przemocy wobec ludności cywilnej. Te wydarzenia stały się jednym z najbardziej wstrząsających rozdziałów wojny w Ukrainie.

Na tym tle pomysł stworzenia gry, która przedstawia rosyjskie działania jako heroiczną misję, budzi poważne wątpliwości. Krytycy wskazują, że takie projekty mogą pełnić funkcję propagandową, nawet jeśli formalnie są tylko produktem rozrywkowym.

Warto przy tym pamiętać, że gry komputerowe mają ogromny wpływ na sposób postrzegania historii przez młodsze pokolenia. W wielu przypadkach to właśnie gry – a nie podręczniki – są pierwszym kontaktem z wydarzeniami z przeszłości. Dlatego sposób, w jaki przedstawiają konflikty zbrojne, ma znaczenie większe, niż mogłoby się wydawać.

Nie jest to pierwszy przypadek, kiedy twórcy gier sięgają po współczesne konflikty. Problem polega jednak na tym, że w przypadku Hostomla mówimy o wydarzeniach, które wciąż trwają w pamięci milionów ludzi. Wiele rodzin w Ukrainie straciło tam swoich bliskich lub zostało zmuszonych do opuszczenia domów.

Dla nich zobaczenie tych wydarzeń przekształconych w dynamiczną strzelankę może być doświadczeniem trudnym do zaakceptowania. Psychologowie zajmujący się traumą wojenną zwracają uwagę na zjawisko tzw. wtórnej traumatyzacji – sytuacji, w której przedstawianie przemocy w formie rozrywki pogłębia poczucie krzywdy u ofiar konfliktu.

W tej sytuacji pojawia się pytanie o odpowiedzialność platform cyfrowych. Steam jest dziś największym globalnym rynkiem gier komputerowych. Każdego dnia korzystają z niego miliony użytkowników, a obecność tytułu w jego katalogu oznacza dostęp do ogromnej publiczności.

Oficjalnie platforma deklaruje neutralność wobec treści publikowanych przez twórców. Jednak w praktyce decyzje o dopuszczeniu lub usunięciu gier są podejmowane regularnie – zwłaszcza wtedy, gdy pojawiają się kwestie naruszania prawa lub standardów społecznych.

W ostatnich latach Steam usuwał już produkcje oskarżane o szerzenie ekstremizmu czy nawoływanie do przemocy. Dlatego część ekspertów uważa, że podobne standardy powinny dotyczyć także projektów, które mogą być interpretowane jako propaganda agresywnej wojny.

Debata wokół gry o Hostomlu pokazuje szerszy problem współczesnej przestrzeni informacyjnej. Granica między rozrywką a polityką coraz częściej się zaciera. Produkty kultury masowej mogą stać się nośnikiem narracji politycznych – czasem subtelnych, czasem bardzo bezpośrednich.

Dla Europy Środkowo-Wschodniej, która dobrze pamięta doświadczenia propagandy XX wieku, nie jest to kwestia czysto akademicka. Historia regionu pokazuje, że sposób opowiadania o wojnie ma realny wpływ na świadomość społeczną.

Dlatego dyskusja o jednej grze komputerowej staje się w rzeczywistości rozmową o czymś znacznie większym. O tym, czy globalne platformy cyfrowe powinny ponosić odpowiedzialność za narracje, które rozpowszechniają.

Bo jeśli wojna zaczyna być przedstawiana jako przygoda pełna „bohaterów”, łatwo zapomnieć, że w prawdziwym świecie jej skutkiem są przede wszystkim zniszczone miasta i tysiące ludzkich tragedii.

Autor: Franciszek Kozłowski