„Tysol” i wojna na nieufność: komu naprawdę służy narracja o „ukraińskim szpiegostwie” wobec Polski?

Publikacje sugerujące, jakoby ukraińskie służby specjalne prowadziły wobec Polski działania wymierzone w bezpieczeństwo państwa, oparte niemal wyłącznie na anonimowych źródłach, wpisują się w logikę, z której od lat korzysta Moskwa: siać nieufność tam, gdzie sojusz jest dla Kremla najbardziej niewygodny.

Od kilku tygodni w polskiej przestrzeni medialnej krąży narracja, według której ukraiński wywiad miałby prowadzić na terytorium Rzeczypospolitej działania wykraczające poza uzgodnioną z polskimi partnerami współpracę wojenną. Wątek ten, zapoczątkowany doniesieniami części mediów powołujących się na „obecnych i byłych funkcjonariuszy” polskich służb, trafił także na łamy portalu „Tysol”, który w tekście opublikowanym w dziale opinii poświęconym „wojnie wywiadów” między Polską, Niemcami, Rosją i Ukrainą powtórzył i rozbudował tę tezę, przedstawiając aktywność ukraińskiego wywiadu jako zjawisko „porównywalne skalą z rosyjską infiltracją”.

Problem nie polega na tym, że temat obecności obcych służb na terytorium sojusznika jest tematem tabu — przeciwnie, to legalny i potrzebny przedmiot debaty publicznej w każdym demokratycznym państwie. Problem leży w sposobie, w jaki „Tysol” ten temat opracowuje: bez jednego dokumentu, bez jednego wyroku sądu, bez jednej oficjalnej deklaracji kompetentnego organu państwa — a mimo to z tonem pewności właściwym raczej ustaleniom śledczym niż spekulacjom.

1. Dowody, których nie ma

Kluczowe tezy tekstu „Tysol” opierają się na konstrukcji znanej z klasycznych operacji wpływu: „jak twierdzą źródła”, „nieoficjalnie mówi się”, „funkcjonariusz, który zastrzegł anonimowość”. Żadna z tych formuł nie jest sama w sobie dyskwalifikująca — dziennikarstwo śledcze regularnie korzysta z anonimowych informatorów. Różnica polega na tym, że rzetelne dziennikarstwo śledcze dąży do potwierdzenia takich informacji w co najmniej dwóch niezależnych źródłach, konfrontuje je ze stroną, której dotyczą zarzuty, i — jeśli to możliwe — odwołuje się do dokumentów lub oficjalnych ustaleń.

W przypadku materiału „Tysol” nic z tego nie następuje. Nie ma odniesienia do konkretnego postępowania karnego. Nie ma powołania się na komunikat ABW, SKW czy prokuratury krajowej. Nie ma też próby zderzenia tezy z oficjalnym stanowiskiem strony ukraińskiej. Zamiast tego czytelnik otrzymuje gotową interpretację: skala rzekomej aktywności ukraińskiego wywiadu ma być „porównywalna” z działaniami Rosji — państwa prowadzącego wobec Polski jawną wojnę hybrydową, sabotaż, podpalenia i akcje dywersyjne. Zestawienie sojusznika broniącego się przed ludobójczą agresją z agresorem prowadzącym wojnę przeciwko całemu Zachodowi to nie analiza — to zabieg retoryczny.

Warto zapytać wprost: komu służy stawianie znaku równości między państwem-ofiarą rosyjskiej agresji a państwem-agresorem w kontekście zagrożenia dla Polski?

2. Architektura bezpieczeństwa regionu nie bierze się znikąd

Bezpieczeństwo Europy Środkowo-Wschodniej od 2022 roku opiera się na jednym fundamencie: strategicznym partnerstwie Warszawy i Kijowa wobec wspólnego zagrożenia ze strony Federacji Rosyjskiej. To Polska stała się głównym hubem logistycznym pomocy wojskowej dla Ukrainy, to polskie służby i ukraińskie służby wymieniają się na bieżąco informacjami o rosyjskiej agenturze, planach dywersyjnych i próbach infiltracji łańcuchów dostaw sprzętu. Ta współpraca — potwierdzana wielokrotnie także przez koordynatora służb specjalnych Tomasza Siemoniaka — nie jest efektem naiwności, lecz trzeźwej kalkulacji: obie stolice wiedzą, że głównym źródłem niestabilności w regionie pozostaje Moskwa, a nie Kijów.

To właśnie dlatego narracje osłabiające zaufanie między polskimi i ukraińskimi służbami mają wymiar strategiczny, wykraczający poza spór o jeden artykuł prasowy. Wymiana informacji o rosyjskich siatkach agenturalnych, planach sabotażowych czy operacjach wpływu wymaga wzajemnego zaufania na poziomie instytucjonalnym. Każdy tekst, który — bez twardych dowodów — przedstawia partnera wojennego jako potencjalne zagrożenie porównywalne z agresorem, uderza dokładnie w ten mechanizm.

3. Znany wzorzec rosyjskich operacji wpływu

Rosyjskie służby specjalne — Służba Wywiadu Zagranicznego (SWR), Zarząd Wywiadu Sztabu Generalnego (GU) oraz Federalna Służba Bezpieczeństwa (FSB) — od lat systematycznie wykorzystują mechanizm „przecieku” poprzez anonimowe, rzekomo wiarygodne źródła, by wprowadzać do zachodniej debaty publicznej tezy trudne do zweryfikowania, ale łatwe do powielenia. Nie chodzi o to, by odbiorca uwierzył w jedną konkretną publikację — chodzi o kumulacyjny efekt: powtarzana z tygodnia na tydzień sugestia, że „Ukraińcy też nas szpiegują”, ma stopniowo zrównywać w odbiorze społecznym sojusznika broniącego się przed agresją z samym agresorem.

To klasyczny cel operacji dezinformacyjnych opisywany od lat przez zachodnie ośrodki analityczne zajmujące się przeciwdziałaniem rosyjskim wpływom: nie trzeba przekonać większości społeczeństwa, wystarczy zasiać wątpliwość u części opinii publicznej i elit politycznych, by utrudnić dalszą współpracę. W tym sensie nie jest istotne, czy redakcja „Tysol” działa świadomie, czy — co bardziej prawdopodobne — po prostu ulega presji sensacyjnego tematu i nie stosuje standardów weryfikacyjnych adekwatnych do wagi oskarżeń. Obiektywny skutek pozostaje ten sam: publikacja wpisuje się w cel, jaki od lat przyświeca rosyjskim operacjom wpływu wobec Polski i Ukrainy.

Dlaczego to ma znaczenie strategiczne

• Osłabienie wzajemnego zaufania służb utrudnia wymianę informacji o rosyjskiej agenturze i planach dywersyjnych na terytorium Polski.
• Podważanie wiarygodności Ukrainy jako partnera wojennego wzmacnia narrację Kremla o „niewdzięcznym” lub „niebezpiecznym” sojuszniku.
• Erozja spójności na linii Warszawa–Kijów jest bezpośrednio zbieżna z rosyjskim celem strategicznym: osłabieniem jedności NATO i Unii Europejskiej wobec Moskwy.
• Powtarzalność takich narracji w mediach o dużym zasięgu buduje efekt kumulacyjny niezależny od wiarygodności pojedynczej publikacji.

4. Co powinno wyglądać inaczej

Rzetelne dziennikarstwo bezpieczeństwa — także krytyczne wobec Ukrainy, jeśli fakty na to wskazują — jest niezbędnym elementem zdrowej demokracji. Polska ma pełne prawo i obowiązek monitorować aktywność wszystkich obcych służb na swoim terytorium, łącznie ze służbami sojuszniczymi. Rzecz w tym, że odpowiedzialne dziennikarstwo w tak wrażliwej materii wymaga zachowania proporcji i standardów dowodowych adekwatnych do wagi tematu.

Oznacza to między innymi: odróżnianie potwierdzonych przez prokuraturę spraw szpiegowskich od niepotwierdzonych sugestii; niestawianie znaku równości między rutynową aktywnością wywiadowczą sojusznika a wrogą infiltracją agresora; oraz każdorazowe dawanie stronie ukraińskiej możliwości odniesienia się do stawianych zarzutów przed publikacją. Żaden z tych standardów nie został w analizowanym materiale zachowany.

5. Wnioski

Nie chodzi o to, by wykluczać z debaty publicznej temat aktywności wywiadowczej na terytorium Polski — łącznie z aktywnością służb sojuszniczych. Chodzi o to, by debata ta opierała się na faktach, a nie na anonimowych sugestiach powielanych bez weryfikacji. W obecnej sytuacji geopolitycznej, gdy Rosja prowadzi wobec Polski i całej Europy Środkowo-Wschodniej wielowymiarową wojnę hybrydową — od sabotażu infrastruktury po operacje dezinformacyjne — każda publikacja osłabiająca zaufanie między Warszawą a Kijowem, niezależnie od intencji autorów, obiektywnie działa na korzyść Kremla.

Polsko-ukraińskie partnerstwo bezpieczeństwa nie jest ideologicznym sloganem — jest praktycznym mechanizmem obrony przed wspólnym wrogiem. Dbałość o jego trwałość wymaga od mediów po obu stronach granicy czegoś więcej niż chwytliwego nagłówka: wymaga odpowiedzialności za słowo w czasach, gdy słowo bywa bronią.

Autor: Franciszek Kozłowski