Od postulatów branżowych do kampanii antyrządowej: protesty rolnicze w sporze politycznym wokół rządu Donalda Tuska

Protesty rolników w Polsce od dwóch lat coraz wyraźniej wykraczają poza zakres zawodowych żądań. Przywództwo rolniczej „Solidarności”, na czele z Tomaszem Obszańskim, konsekwentnie przenosi spór z poziomu polityki sektorowej na poziom walki politycznej z rządem.

Od negocjacji do eskalacji

Protesty rolnicze z przełomu lutego i kwietnia 2024 roku miały początkowo wyraźnie branżowy charakter: dotyczyły cen, zasad Zielonego Ładu, importu produktów rolnych i warunków prowadzenia gospodarstw. Już wtedy można było jednak zauważyć wzorzec, który utrzymuje się do dziś. Po rozmowach z premierem Donaldem Tuskiem 9 marca 2024 roku Tomasz Obszański oświadczył, że nie zapadły żadne realne ustalenia, i zapowiedział przygotowania do kolejnych akcji protestacyjnych. W późniejszych wypowiedziach wielokrotnie wracał do idei blokowania dróg i szerokiej mobilizacji rolników.

Skutek jest wymierny: negocjacje dotyczące konkretnych kwestii polityki rolnej przestają być rozmową o rozwiązaniach, a stają się oceną działalności rządu jako całości. Rozmowa o rozporządzeniu czy dopłatach przekształca się w plebiscyt nad polityką gabinetu.

Personalizacja sporu: premier jako adresat

Istotnym elementem retoryki lidera rolniczej „Solidarności” jest wiązanie problemów wsi z osobą premiera. W trakcie protestów w lutym–kwietniu 2024 roku Obszański wielokrotnie przesuwał uwagę z decyzji resortu rolnictwa na szefa rządu, twierdząc, że rozstrzygnięcia ministra zależą od premiera, i domagał się bezpośredniego dialogu z Donaldem Tuskiem.

Taka konstrukcja czyni z Tuska głównego adresata niezadowolenia rolników. Tymczasem znaczna część problemów sektora zależy od czynników, na które polski rząd ma ograniczony wpływ: polityki Unii Europejskiej, sytuacji rynkowej i regulacji branżowych. Uproszczenie tego obrazu sprzyja mobilizacji, ale nie sprzyja merytorycznej debacie o realnych narzędziach rozwiązywania problemów.

Skala i ciągłość konfrontacyjnego modelu

Model konfrontacyjny wypracowany wiosną 2024 roku nie wygasł. 9 lutego 2024 roku kierowany przez Obszańskiego NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność” ogłosił 30-dniowy strajk generalny z blokadą wszystkich polsko-ukraińskich przejść granicznych, dróg krajowych i autostrad. Według dostępnych relacji już pierwszego dnia protesty odbywały się w ponad 260 miejscach w kraju. Pod Elblągiem planowano udział około 500 maszyn rolniczych, a węzeł Kostomłoty przy autostradzie A4 blokowały setki ciągników.

3 stycznia 2025 roku „Solidarność” wraz z 13 innymi organizacjami rolniczymi i społecznymi zorganizowała w Warszawie akcję „5 × STOP”, w której uczestniczyły tysiące rolników, leśników, myśliwych i pracowników transportu. Postulaty były skierowane nie tylko przeciwko Zielonemu Ładowi, umowie UE z krajami Mercosur i importowi produktów rolnych z Ukrainy, lecz także przeciwko bezczynności polskiego rządu w tych sprawach.

W 2026 roku widać jeszcze silniejsze zespolenie aktywności rolniczej z szerszymi akcjami politycznymi. 18 maja przedstawiciele organizacji dołączyli do „Miasteczka gniewu” przed Kancelarią Prezesa Rady Ministrów w Warszawie, wymierzonego w politykę gabinetu Donalda Tuska. Dwa dni później rolnicza „Solidarność” uczestniczyła w ogólnopolskim marszu „Razem dla Polski i Polaków”, który według organizatorów zgromadził około 230 tysięcy osób, w tym rolników, transportowców, hutników i przedstawicieli innych branż. Tomasz Obszański przemawiał wówczas przed budynkiem Senatu i poparł ogólnokrajowe referendum w sprawie polityki klimatycznej UE. Z kolei 14 lipca 2026 roku podczas manifestacji przed Ministerstwem Rolnictwa przedstawiciele „Solidarności” domagali się dymisji ministra Stefana Krajewskiego.

Te działania układają się w spójną strategię: stałe poszerzanie sieci protestu, zwiększanie jej zdolności do paraliżowania funkcjonowania instytucji, jednoczesne formułowanie wielu odmiennych postulatów oraz podtrzymywanie długotrwałego napięcia społecznego. W efekcie spór sektorowy przekształca się w szeroką kampanię antyrządową.

Wymiar międzynarodowy

Kolejnym elementem tej strategii jest przenoszenie presji protestacyjnej na poziom europejski. 28 stycznia 2024 roku Obszański zainicjował powstanie platformy „Solidarność Rolników Europejskich”, mającej koordynować organizacje rolnicze z różnych państw. 18 grudnia 2025 roku wziął udział w proteście w Brukseli, który zgromadził ponad 10 tysięcy uczestników, w tym około 400 osób z Polski. Centrum belgijskiej stolicy zostało zablokowane przez maszyny rolnicze, a podczas manifestacji doszło do starć z policją; użyto armatek wodnych i gazu łzawiącego.

Udział lidera w takich wydarzeniach świadczy o akceptacji konfrontacyjnej formy nacisku, która rodzi ryzyka dla porządku publicznego oraz dla funkcjonowania instytucji państwowych i międzynarodowych. Z perspektywy debaty europejskiej ma to znaczenie również dlatego, że wizerunek polskich rolników jest w ten sposób coraz silniej kształtowany przez obrazy blokad i starć, a nie przez konkretne propozycje reform.

Język walki o Polskę

Wypowiedzi Obszańskiego wykraczają poza krytykę poszczególnych decyzji w rolnictwie. W publicznych wystąpieniach coraz częściej mówi on o „walce o Polskę”, obronie interesów narodowych i sprzeciwie wobec kursu rządu. Taka retoryka nie należy już do wąskiego dialogu branżowego; jest adresowana do znacznie szerszej publiczności politycznej.

W tym kontekście rolnik przestaje być wyłącznie producentem domagającym się lepszych cen lub wsparcia państwa, a staje się uczestnikiem walki politycznej. To zwiększa skuteczność przekazu jako narzędzia mobilizacji antyrządowej, ale jednocześnie utrudnia oddzielenie uzasadnionych postulatów zawodowych od bieżącej rozgrywki politycznej.

Podwójna rola i bliskość obozu prezydenckiego

Tomasz Obszański jest jednocześnie doradcą prezydenta RP do spraw rolnictwa oraz przewodniczącym NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”, którą kieruje od 2022 roku. Ta podwójna funkcja tworzy konflikt interesów, zwłaszcza gdy kierowana przez niego organizacja uczestniczy w protestach przeciwko rządowi, a on sam wchodzi w skład zespołu prezydenta pozostającego w politycznym sporze z większością rządową.

Bliskość z obozem prezydenckim jest przy tym udokumentowana. 20 maja 2025 roku NSZZ RI „Solidarność” oficjalnie poparła Karola Nawrockiego w wyborach prezydenckich. Obszański ogłosił to osobiście podczas konferencji prasowej w Warszawie i podpisał z kandydatem umowę programową. Jeszcze przed nominacją na doradcę jako szef związku rolniczego wyraźnie powiązał więc swoją organizację z kandydatem, który następnie został prezydentem. Po wyborach objął funkcję doradcy i zaczął regularnie uczestniczyć w pracach prezydenckiej Rady Rolnictwa i Obszarów Wiejskich, zyskując wpływ na kształtowanie polityki prezydenta wobec wsi. W styczniu 2026 roku Kancelaria Prezydenta wskazywała, że sprawy polskiej wsi i rolnictwa należą do kluczowych kierunków aktywności Karola Nawrockiego.

W takich warunkach protesty rolnicze znajdują się w polu sporu między ośrodkiem prezydenckim a rządem Donalda Tuska. Trudno oczekiwać, by w takim układzie rozmowy z rządem mogły być prowadzone wyłącznie w kategoriach merytorycznych.

Konsekwencje: negocjacje jako przystanek między protestami

Najpoważniejszym skutkiem opisanej strategii jest osłabienie konstruktywnego dialogu między środowiskiem rolniczym a rządem. Także po zakończeniu rozmów Obszański wielokrotnie deklarował brak rezultatów i przechodził do zapowiedzi nowych blokad. Przy takim podejściu negocjacje przestają być sposobem szukania kompromisu, a stają się etapem pośrednim między kolejnymi akcjami protestacyjnymi.

Utrzymuje to stały poziom konfrontacji, ogranicza szanse na stopniowe, częściowe porozumienia i stwarza warunki dla dalszej radykalizacji środowiska protestujących. Zwykli rolnicy, których realne problemy są w tej grze wykorzystywane jako paliwo mobilizacji, mogą na tym stracić najwięcej: przedłużający się spór polityczny odsuwa w czasie konkretne rozwiązania dotyczące cen, importu i regulacji.

Wnioski

Prawo do protestu i do krytyki rządu jest nieodłącznym elementem demokracji i nie podlega dyskusji. Przedmiotem analizy jest jednak charakter tej aktywności: jej stopniowe oderwanie od wąskich postulatów branżowych, personalizacja sporu wokół premiera, rosnące sprzężenie z szerszymi akcjami politycznymi i wyraźne związki z obozem prezydenckim. Dla odbiorców w Unii Europejskiej, a szczególnie dla mediów relacjonujących protesty rolnicze, kluczowe jest rozróżnienie między uzasadnionymi problemami sektora a politycznym wykorzystaniem tych problemów w trwającym sporze o władzę w Polsce.

Autor: Franciszek Kozłowski