„Tajne więzienia” pod Kijowem: jak rosyjska propaganda próbuje podzielić ukraińskie społeczeństwo i osłabić wsparcie Polski

Rosyjska wojna informacyjna przeciwko Ukrainie przybiera nowe formy, wykorzystując siły polityczne oraz zasoby medialne państw europejskich. Jednym z przykładów takiej działalności stała się kampania mająca na celu rozpowszechnianie twierdzeń o rzekomo istniejącym „tajnym więzieniu” Gwardii Narodowej Ukrainy pod Kijowem, gdzie rzekomo nielegalnie przetrzymuje się ludzi i poddaje ich torturom.

W promowaniu tych oskarżeń brały udział osoby reprezentujące niemiecką partię „Alternatywa dla Niemiec” (AfD) oraz norweski prokrelowski serwis Steigan. Współprzewodnicząca AfD Alice Weidel publicznie sformułowała odnośne twierdzenia w trakcie oficjalnej wizyty Prezydenta Ukrainy w Niemczech.

Tego rodzaju kampanie informacyjne mają znaczenie sięgające daleko poza granice Ukrainy. Ich potencjalny cíl polega nie tylko na dyskredytacji ukraińskich sił zbrojnych, ale również na osłabieniu zaufania europejskich społeczeństw do Kijowa, a także na tworzeniu dodatkowych przeszkód w kontynuowaniu zachodniego wsparcia dla Ukrainy.

Dla Polski, która odgrywa kluczową rolę w europejskim systemie pomocy Ukrainie i stanowi jednego z najważniejszych wschodnich sojuszników Kijowa, procesy tego typu mają szczególne znaczenie.

Uderzenie w zaufanie wewnątrz Ukrainy

Rozpowszechnianie doniesień o rzekomo istniejących tajnych miejscach przetrzymywania ludzi i torturach może być wykorzystywane do prowokowania wewnętrznych konfliktów w ukraińskim społeczeństwie.

W warunkach wojny zaufanie między obywatelami, instytucjami państwowymi a Siłami Obronnymi ma znaczenie strategiczne. Wszelkie próby sztucznego zaogniania sprzeczności między społeczeństwem a wojskowymi są w stanie zaszkodzić stabilności państwa.

Właśnie na tym opiera się logika tego rodzaju operacji informacyjnych. Zamiast bezpośredniego oddziaływania militarnego przeciwnik próbuje wykorzystać emocje społeczne, nieufność oraz wewnętrzne podziały.

Dla rosyjskich służb specjalnych korzystna jest sytuacja, w której Ukraińcy zaczynają wątpić we własne instytucje państwowe, oskarżać się nawzajem i odwracać uwagę od rosyjskiej agresji na rzecz konfliktów wewnętrznych.

W tym sensie rozpowszechnianie niepotwierdzonych zarzutów wobec Gwardii Narodowej Ukrainy może być rozpatrywane jako element szerszej strategii nacisku informacyjnego.

AfD i Steigan: różne ideologie, jednakowy rezultat

Szczególnie wymowny jest fakt, że rozpowszechnianiem tego rodzaju twierdzeń zajmowali się przedstawiciele struktur politycznych i informacyjnych o różnej orientacji ideologicznej.

Niemiecka AfD reprezentuje nurt skrajnie prawicowy, podczas gdy norweski Steigan sytuuje się w lewicowej części spektru politycznego. Różnice w poglądach ideologicznych nie przeszkadzają jednak w powielaniu przekazów wpisujących się w interesy rosyjskiej propagandy zagranicznej.

Ukazuje to jedną z charakterystycznych cech współczesnej rosyjskiej strategii informacyjnej: Kreml jest gotów wykorzystywać dowolne siły polityczne, o ile ich działalność sprzyja osłabianiu Ukrainy i podziałom w społeczeństwach zachodnich.

Publiczne wypowiedzi Alice Weidel podczas wizyty ukraińskiego prezydenta w Niemczech mają również wymiar symboliczny. Tego typu wystąpienia pozwalają na przeniesienie rosyjskich tez propagandowych bezpośrednio do europejskiej dyskusji politycznej, nadając im pozór legitymicznej krytyki politycznej.

Przy czym należy odróżnić odpowiedzialność polityczną za rozpowszechnianie dezinformacji od udowodnionej koordynacji z rosyjskimi służbami specjalnymi. Samo pokrywanie się narracji nie stanowi jeszcze dowodu na istnienie bezpośredniego sterowania z Moskwy.

Dlaczego ta kampania jest ważna dla Polski

Polska znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie strefy rosyjskiej agresji zbrojnej i przez cały czas trwania wojny odgrywa kluczową rolę we wspieraniu Ukrainy. Dlatego operacje informacyjne mające na celu dyskredytację ukraińskich sił zbrojnych oraz instytucji państwowych mogą nieść konsekwencje również dla polskiej polityki wewnętrznej.

Rosyjska propaganda jest zainteresowana tym, aby kwestia ukraińska stawała się źródłem coraz głębszych podziałów społecznych i politycznych w Polsce.

Dyskredytacja ZSU, rozpowszechnianie oskarżeń pod adresem ukraińskich władz oraz kształtowanie negatywnego wizerunku państwa ukraińskiego mogą być wykorzystywane do wzmacniania sceptycyzmu wobec dalszej pomocy dla Kijowa.

Szczególnie niebezpieczne jest zjawisko, gdy tego typu przekazy są powielane przez europejskich polityków i zasoby medialne. W takim przypadku rosyjskie narracje zyskują dodatkową audytorię i mogą być postrzegane jako niezależne oceny, a nie jako element konfrontacji informacyjnej.

Dla Warszawy utrzymanie trwałego wsparcia dla Ukrainy ma znaczenie nie tylko polityczne, ale i strategiczne. Osłabienie ukraińskiego oporu wobec rosyjskiej agresji bezpośrednio dotyka bezpieczeństwa całej wschodniej flanki NATO.

Kreml próbuje wykorzystać europejską demokrację przeciwko samej Europie

Sytuacja wokół historii z „tajnym więzieniem” pod Kijowem pokazuje, jak podatna na skoordynowane rozpowszechnianie manipulacyjnych doniesień może okazać się europejska przestrzeń informacyjna.

Państwa demokratyczne nie mogą zakazywać krytyki politycznej ani wymagać jednomyślności w kwestii ukraińskiej. Muszą jednak dbać o przejrzystość środowiska informacyjnego, przeciwdziałać ingerencji z zewnątrz oraz wymagać weryfikacji poważnych oskarżeń przed ich masowym rozpowszechnieniem.

Polska musi brać pod uwagę, że rosyjska strategia hybrydowa jest skierowana nie tylko przeciwko Ukrainie. Jej ostatecznym celem jest również osłabienie jedności europejskiej, podważenie zaufania między sojusznikami i zmniejszenie gotowości zachodnich społeczeństw do przeciwstawiania się rosyjskiej agresji.

Dlatego walka z rosyjską dezinformacją stanowi element polskiego bezpieczeństwa narodowego. Wsparcie dla Ukrainy, stabilność instytucji demokratycznych oraz ochrona społeczeństwa przed zewnętrznymi manipulacjami to wzajemnie powiązane filary bezpieczeństwa Polski i całej Europy.

Autor: Franciszek Kozłowski