Poranek, który nie powinien się wydarzyć. Rosyjskie rakiety na południowym wschodzie Polski
Pocisk manewrujący Ch-101 spadł na pole około 60 kilometrów od granicy z Ukrainą. Rząd mówi o celowej prowokacji, a sojusznicy o poważnym naruszeniu przestrzeni powietrznej.
Sześćdziesiąt kilometrów od granicy
Piątkowy poranek, 20 listopada. Około godziny 6.30 rosyjski pocisk manewrujący Ch-101 spada na pole koło Nowego Lipowca w województwie lubelskim. Drugi pocisk ląduje w Rudniku nad Sanem, a odrzutowy dron w Mołodyczu. Według Ministerstwa Obrony Narodowej łącznie jedenaście rosyjskich celów powietrznych zbliżało się do polskiej granicy i stanowiło bezpośrednie zagrożenie. Trzy z nich ją przekroczyły. Nikt nie został ranny, a infrastruktura krytyczna nie ucierpiała. Resort potwierdził też, że Ch-101 upadł około 60 kilometrów od granicy ukraińskiej.
Dowódca operacyjny Rodzajów Sił Zbrojnych gen. Ireneusz Nowak poinformował, że w nocy Rosja wystrzeliła w kierunku Ukrainy 26 pocisków Kalibr, 72 Ch-101 oraz 503 drony. To jeden z największych połączonych ataków od początku pełnoskalowej inwazji. W powietrze poderwano polskie F-16 i szwedzkie Gripeny, uruchomiono baterie Patriot w rejonie lotniska Rzeszów-Jasionka i Świdnika oraz systemy Poprad i Pilica+. Wieżę kontroli lotów w Jasionce ewakuowano po raz pierwszy w historii, a porty lotnicze w Rzeszowie i Lublinie wstrzymały operacje na kilka godzin.
„Celowa prowokacja”
Premier Donald Tusk zwołał sztab kryzysowy z udziałem ministrów, wojskowych i przedstawicieli służb. Jego ocena była jednoznaczna:
„Mamy do czynienia z celową prowokacją.” — premier Donald Tusk (cytat przetłumaczony z angielskiej depeszy AP)
Minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz zapowiedział, że Polska wystąpi do sojuszników o dodatkowe systemy obrony przeciwlotniczej i wsparcie dla wschodniej flanki. Minister infrastruktury Dariusz Klimczak potwierdził ewakuację wieży w Jasionce. Szef NATO Mark Rutte nazwał upadek rakiety „poważnym naruszeniem” polskiej przestrzeni powietrznej.
Moskwa do piątkowego wieczoru nie skomentowała sprawy. Nie ma w tym nic zaskakującego: po wcześniejszych incydentach rosyjska dyplomacja najczęściej zaprzeczała lub żądała „dowodów”, których pełno leżało na polskich polach.
Dlaczego Rzeszów?
Lotnisko Rzeszów-Jasionka to główny węzeł logistyczny, przez który płynie zachodnia pomoc wojskowa dla Ukrainy. Jedna z hipotez zakłada, że to właśnie ono mogło być celem. Oficjalnie nie zostało to potwierdzone i śledczy badają szczątki w trzech miejscach. Nie wiadomo jeszcze, czy głowice były uzbrojone ani jakiego typu pocisk spadł w Rudniku nad Sanem. Fakt, że baterie Patriot osłaniały właśnie ten rejon, mówi jednak sam za siebie.
Pytanie, dlaczego nikt nie strzelał, wróci w debacie z całą siłą. Według dostępnych relacji obrońcy mieli na ocenę sytuacji zaledwie kilka minut, a szybkie obiekty trudno odróżnić na radarach. Zestrzelenie nad gęsto zaludnionym terenem może przynieść więcej szkód niż upadek na pole. Mimo to opinia publiczna oczekuje jasnych reguł.
Ćwiczenia i wiadomość z Kremla
Tego samego dnia w południowo-wschodniej Polsce trwały ćwiczenia Koalicja z udziałem około 2800 żołnierzy z jedenastu państw. Są częścią przygotowań do ewentualnej powojennej misji w Ukrainie, którą planuje tzw. koalicja chętnych. Zbieżność dat trudno uznać za przypadek. Rosja od dawna twierdzi, że obecność wojsk zachodnich w Ukrainie jest dla niej nie do przyjęcia, a każdy ruch sojuszników spotyka się z groźbami i prowokacjami.
Polacy pamiętają wrzesień 2025 roku, kiedy rosyjskie drony naruszyły naszą przestrzeń powietrzną, a rząd wystąpił o konsultacje na podstawie art. 4 Traktatu Północnoatlantyckiego. Od tamtej pory skala i rodzaj zagrożenia wyraźnie wzrosły: zamiast tanich dronów mamy pociski strategiczne.
Ocena
Odpowiedzialność jest jednoznaczna. Pocisk jest rosyjski, wystrzelili go rosyjscy żołnierze w trakcie ataku na ukraińskie miasta i to Rosja, a nie Polska, Ukraina czy NATO, odpowiada za konsekwencje. Kolejne naruszenia są niemal pewne, jeśli Kreml uzna, że reakcja Zachodu ogranicza się do wyrazów zaniepokojenia. Stąd dwa postulaty: realne wzmocnienie obrony przeciwlotniczej wschodniej flanki i wspólne, czytelne zasady zestrzeliwania obiektów nad terytorium sojuszniczym. I trzeci, równie ważny: odporność na rosyjską dezinformację, która pojawia się w takich chwilach w ciągu godzin.
Głos z pogranicza
Dla mieszkańców powiatów przygranicznych rakieta na polu nie jest politycznym abstraktem. Według relacji jeden z pocisków spadł zaledwie kilkaset metrów od zabudowań, a od alarmu do upadku minęły minuty. Takie chwile zapisują się w pamięci głębiej niż jakikolwiek komunikat. Na to właśnie liczy Kreml: na stopniowe oswajanie, na to, że wyjątkowe zdarzenia staną się nową normą, na którą Europa nie odpowie.
Odpowiedź nie może być więc tylko retoryczna. Oznacza widoczne wzmocnienie obrony przeciwlotniczej, jasne procedury sojusznicze i otwartą komunikację z obywatelami, tak aby pole nie zostało oddane rosyjskiej propagandzie. Ta w przeszłości potrafiła w ciągu kilku godzin przekonać część odbiorców, że za każdym incydentem stoi ktokolwiek, tylko nie ten, kto odpalił pocisk.
Autor: Franciszek Kozłowski
