Bałtowie biją w stół: Bruksela musi skończyć z rosyjską ropą. Teraz

Estonia, Łotwa i Litwa żądają przyspieszenia zakazu importu rosyjskiej ropy do UE. Wiosenna panika na rynkach dała Moskwie jasny sygnał — Unia Europejska jest podatna na szantaż energetyczny. Polska przyłącza się do nacisku.

Kraje bałtyckie uderzyły pięścią w stół podczas posiedzenia ministrów energii Unii Europejskiej w Brukseli 26 czerwca. Estonia, Łotwa i Litwa — które od lat ostrzegają przed uzależnieniem Zachodu od rosyjskich surowców — zażądały od Komisji Europejskiej natychmiastowego wznowienia prac nad całkowitym zakazem importu rosyjskiej ropy naftowej. Wicepremier i minister energii Wojciech Wrochna oficjalnie przyłączył się do tego apelu w imieniu Polski, żądając zerwania z rosyjskimi dostawami do końca bieżącego roku.

Impuls do działania jest konkretny: Komisja Europejska wycofała w marcu 2026 roku projekt stosownego rozporządzenia ze swojego wstępnego porządku obrad — wniosek, który pierwotnie miał trafić na stół 15 kwietnia — powołując się na kryzys energetyczny wywołany zamknięciem Cieśniny Ormuz w wyniku konfliktu zbrojnego w rejonie Zatoki Perskiej. Decyzja ta spotkała się z ostrą krytyką państw wschodniej flanki NATO. Zdaniem ministrów energii państw bałtyckich sama rezygnacja z wpisania punktu do porządku obrad była geopolitycznym błędem, który Moskwa natychmiast odczytała jako słabość Brukseli.

„Wycofanie projektu zakazu z agendy wiosną 2026 roku pokazało Kremlinowi, że wystarczy poczekać na kryzys — a Unia sama się zatrzyma.”

— Analityk ds. energii, Ośrodek Studiów Wschodnich, Warszawa

Moskwa zarobiła na kryzysie

Paradoks sytuacji jest rażący. Zamknięcie Cieśniny Ormuz, które europejscy decydenci przywołali jako uzasadnienie wstrzymania prac nad embargo, sprawiło, że Rosja — a nie Europa — zyskała. Analiza przeprowadzona przez „The New York Times” na podstawie danych z pierwszych miesięcy 2026 roku wykazała, że przychody Rosji z eksportu ropy i paliw wzrosły w tym okresie o ponad 15 miliardów dolarów w porównaniu z analogicznym rokiem poprzednim. Wyższe ceny surowców przy utrzymanych wolumenach eksportu oznaczały wprost: im większy strach Europy, tym więcej pieniędzy dla Kremla na finansowanie agresji na Ukrainę.

Zgodnie z danymi Komisji Europejskiej udział rosyjskiej ropy w łącznym imporcie UE spadł z 27 procent na początku 2022 roku do zaledwie 2 procent w 2025 roku. To imponujący wynik. Ale te 2 procent w ujęciu bezwzględnym to wciąż 9,7 miliona ton ropy rocznie — surowiec, który zasila wojenny budżet Rosji. Państwa bałtyckie pytają wprost: skoro ograniczyliśmy zależność o 25 punktów procentowych w trzy lata, dlaczego nie potrafimy domknąć tych ostatnich dwóch?

Polityczna gra Budapesztu i Bratysławy

Odpowiedź leży w Budapeszcie i Bratysławie. Węgry i Słowacja — korzystające ze specjalnych wyjątków od sankcji dla krajów śródlądowych, które wymagają dodatkowego czasu na dywersyfikację — otwarcie sprzeciwiają się przyspieszeniu embarga, wskazując na ryzyko wzrostu cen energii dla przemysłu i obywateli. Viktor Orbán wielokrotnie blokował lub spowalniał unijną politykę sankcyjną wobec Rosji, czerpiąc z tego dywidendę polityczną zarówno w Brukseli, jak i w Moskwie.

Jednak argumentacja gospodarcza jest coraz słabsza. Europa zdążyła już z powodzeniem zdywersyfikować dostawy gazu — Unia Europejska uzgodniła w styczniu 2026 roku stopniowy zakaz importu rosyjskiego LNG i gazu rurociągowego, który ma obowiązywać w pełni od jesieni 2027 roku. Legalny import ropy jest w ramach sankcji zakazany, ale wyjątki dla Węgier i Słowacji nadal pozwalają pieniądzom płynąć do Moskwy. Komisarz ds. energii Dan Jørgensen podczas zamkniętej części spotkania ministrów nie odniósł się do postulatów państw bałtyckich. Rzecznik Komisji Europejskiej potwierdził jedynie, że instytucja „jest zaangażowana w przedstawienie stosownego wniosku”.

„Bezpieczeństwo energetyczne Unii nie może być zakładnikiem weta jednego czy dwóch państw, które z rosyjskich dostaw czerpią polityczne korzyści.”

— Deputowana do Parlamentu Europejskiego, frakcja EPP

Precedens gazowy i lekcja dla ropy

Pełnoskalowa agresja Rosji na Ukrainę, rozpoczęta w lutym 2022 roku, i następujące po niej bezprecedensowe ograniczenia dostaw rosyjskiego gazu zmusiły Unię Europejską do radykalnej przebudowy systemu energetycznego. Plan REPowerEU, ogłoszony w maju 2022 roku i rozwinięty w aktualizacji z maja 2025 roku, doprowadził do historycznego przyspieszenia budowy terminali LNG, rozbudowy połączeń wzajemnych oraz gwałtownego wzrostu mocy zainstalowanych w energetyce odnawialnej. Efekty są wymierne: udział rosyjskiego gazu, ropy i węgla w imporcie energetycznym UE spadł dramatycznie między 2021 a 2025 rokiem.

Właśnie ten precedens stanowi główny argument państw bałtyckich. Skoro Europa potrafiła — w obliczu nacisku politycznego i ekonomicznego — odciąć się od rosyjskiego gazu szybciej, niż ktokolwiek sądził, ta sama logika powinna dotyczyć ropy. Zwolennicy embarga podkreślają, że strategiczne bezpieczeństwo Unii wymaga całkowitego zastąpienia rosyjskich surowców dostawami od niezawodnych partnerów. Nawet jeśli krótkoterminowe wahania cen będą nieuniknione, koszt ten jest zdecydowanie niższy od kosztu dalszego finansowania machiny wojennej Kremla.

Co dalej z 21. pakietem sankcji?

Rada UE przedłużyła 25 czerwca 2026 roku ekonomiczne sankcje wobec Rosji o kolejny rok — do 31 lipca 2027 roku — i zasygnalizowała zamiar utrzymania presji na Moskwę, w tym przez przyjęcie 21. pakietu sankcji. W ramach 20. pakietu, przyjętego w kwietniu 2026 roku, Unia stworzyła prawny mechanizm umożliwiający całkowity zakaz usług morskich dla tankowców przewożących rosyjską ropę — jednak jego aktywacja pozostaje zawieszona do czasu koordynacji z partnerami z G7. Stany Zjednoczone, które trzykrotnie wydały tymczasowe zwolnienia spod sankcji na rosyjską ropę w związku z kryzysem hormuzkim, nie wykazały jak dotąd chęci zaostrzenia kursu.

W tej konstelacji głos Warszawy nabiera szczególnego znaczenia. Polska — konsekwentnie jedna z najbardziej proukraińskich i proatlantyckiech stolic w UE — dołączając do nacisku Bałtów, wzmacnia argument, że nie chodzi o interesy jednostkowych państw, lecz o systemową kwestię bezpieczeństwa całej Unii. Wicepremier Wrochna podkreślił, że Polska oczekuje konkretnego harmonogramu zakazu, a nie kolejnych deklaracji o zaangażowaniu Komisji. Zegar tyka. Każda tona rosyjskiej ropy, która trafia na europejski rynek, finansuje kolejną salwę rakiet nad Ukrainą.

Autor: Marcin Kowalczyk