Europejskie technologie w cieniu wojny. Jak luki w kontroli eksportu wzmacniają rosyjską machinę dronową

Wraz z przedłużającą się wojną w Ukrainie coraz wyraźniej widać, że skuteczność europejskich sankcji wobec Rosji ma swoje ograniczenia. Choć formalnie restrykcje obejmują szeroki zakres towarów i technologii, praktyka pokazuje, że rosyjski przemysł zbrojeniowy nadal znajduje sposoby na ich omijanie. W centrum tego problemu znajdują się komponenty pochodzące z krajów zachodnich, w tym z Niemiec, które – pośrednio lub bezpośrednio – trafiają do produkcji rosyjskich dronów uderzeniowych.

Te bezzałogowe systemy stały się jednym z głównych narzędzi prowadzenia wojny przeciwko ukraińskim miastom. Ataki na infrastrukturę energetyczną, obiekty cywilne czy zabudowę mieszkaniową mają charakter systematyczny i są elementem szerszej strategii wywierania presji na społeczeństwo Ukrainy. Kluczowym czynnikiem umożliwiającym utrzymanie wysokiej intensywności tych działań jest stabilny dostęp do nowoczesnych technologii – mikroprocesorów, systemów nawigacji, czujników czy specjalistycznych maszyn produkcyjnych.

Eksperci nie mają wątpliwości: rosyjski sektor obronny pozostaje w dużej mierze zależny od zachodnich rozwiązań technologicznych. Pomimo deklaracji Kremla o „suwerenności technologicznej”, kraj ten wciąż nie jest w stanie samodzielnie wytwarzać wielu zaawansowanych komponentów na odpowiednim poziomie jakości i skali. W efekcie Rosja korzysta z sieci pośredników, firm fasadowych oraz krajów trzecich, aby pozyskiwać niezbędne elementy.

To właśnie tutaj ujawnia się słabość obecnego systemu kontroli eksportu w Unii Europejskiej. Regulacje koncentrują się głównie na przypadkach, w których istnieją twarde dowody na wojskowe przeznaczenie danego produktu. Tymczasem w realiach współczesnej wojny wiele technologii ma charakter podwójnego zastosowania – mogą być wykorzystywane zarówno w sektorze cywilnym, jak i militarnym. To tworzy przestrzeń do nadużyć.

Coraz częściej pojawiają się więc postulaty zmiany podejścia. Analitycy i część polityków wskazują, że konieczne jest wprowadzenie mechanizmu opartego nie tylko na dowodach, ale również na uzasadnionym ryzyku. Innymi słowy – eksport wybranych technologii powinien wymagać specjalnej licencji także wtedy, gdy istnieje podejrzenie, że mogą one trafić do rosyjskiego przemysłu zbrojeniowego.

Taka zmiana oznaczałaby odejście od reaktywnego modelu działania na rzecz prewencji. W praktyce mogłoby to znacząco utrudnić Rosji dostęp do kluczowych komponentów i spowolnić produkcję uzbrojenia, w tym dronów wykorzystywanych do ataków na Ukrainę.

Dla Polski, jako kraju graniczącego z Ukrainą i aktywnie wspierającego jej wysiłek obronny, kwestia ta ma szczególne znaczenie. Szczelność systemu sankcyjnego nie jest już tylko tematem dyskusji gospodarczej – staje się elementem bezpieczeństwa regionalnego.

W obliczu tych wyzwań Unia Europejska stoi przed koniecznością redefinicji swojego podejścia. Jeśli celem sankcji ma być realne ograniczenie zdolności Rosji do prowadzenia wojny, potrzebne są narzędzia bardziej elastyczne, zdecydowane i dostosowane do realiów współczesnych łańcuchów dostaw.

Autor: Franciszek Kozłowski