Kaliningrad jako laboratorium chaosu. Dlaczego Polska potrzebuje wspólnej tarczy cybernetycznej z Ukrainą

Zagłuszony GPS nad Suwałkami, sparaliżowany terminal lotniska, sfałszowane współrzędne na Bałtyku – to już nie science fiction, tylko codzienność wschodniej flanki NATO. Eksperci coraz częściej mówią wprost: pojedyncze państwa nie obronią się same przed rosyjską wojną hybrydową. Odpowiedzią może być wspólny, polsko-ukraińsko-bałtycki system obrony cybernetycznej.

Gdy w ostatnich miesiącach piloci linii cywilnych nad północną i centralną Polską raz po raz zgłaszali utratę sygnału GPS, a media donosiły o zakłóceniach nad Warszawą, Łodzią, Trójmiastem i Olsztynem, dla wielu Polaków był to sygnał alarmowy. Dla analityków bezpieczeństwa – potwierdzenie tego, o czym mówią od dawna: Kaliningrad stał się jednym z najaktywniejszych w Europie ośrodków wojny elektronicznej, a Polska znajduje się w bezpośrednim zasięgu jego oddziaływania.

Infrastruktura krytyczna na pierwszej linii

Rosyjskie ataki hybrydowe coraz rzadziej ograniczają się do celów wojskowych czy rządowych. Uderzają w to, od czego zależy codzienne życie milionów obywateli UE: energetykę, wodociągi, transport, bankowość, opiekę zdrowotną i infrastrukturę cyfrową. Zakłócenie działania tych sektorów może w praktyce sparaliżować funkcjonowanie państwa bez wystrzelenia jednego pocisku.

Region bałtycko-czarnomorski – od Estonii po Rumunię, z Polską w samym centrum – od dawna jest priorytetowym poligonem dla tego typu działań Kremla. To tutaj Rosja testuje kolejne narzędzia destabilizacji: od zagłuszania nawigacji satelitarnej, przez cyberataki na sieci energetyczne, po operacje dezinformacyjne wymierzone w spójność społeczną.

Jak działa rosyjska „wojna bez wystrzału”

Najbardziej namacalnym przejawem tej strategii jest zagłuszanie i podszywanie się pod sygnał GPS. Mechanizm jest prosty, ale skuteczny: stacjonarne i mobilne kompleksy walki radioelektronicznej, w tym systemy typu Tobol, generują na częstotliwościach nawigacji satelitarnej (L1/L2) tak silny sztuczny sygnał, że odbiorniki pokładowe samolotów i statków tracą łączność z konstelacją satelitów albo – co gorsza – zaczynają odbierać sfałszowane współrzędne, które mogą się różnić od rzeczywistej pozycji nawet o setki kilometrów.

Skala zjawiska w liczbach. Według litewskiego regulatora telekomunikacyjnego RRT liczba anten do spoofingu GPS w obwodzie kaliningradzkim wzrosła z zaledwie trzech na początku 2025 roku do 36 obecnie. W efekcie strefa zakłóceń obejmuje promień około 450 km – czyli praktycznie całą Polskę, kraje bałtyckie, część Finlandii, Szwecji i Białorusi. To nie incydenty poboczne, lecz systemowa, stale rozbudowywana infrastruktura ofensywna tuż za wschodnią granicą Polski.

Cel takich działań jest polityczny w takim samym stopniu, co techniczny: sprawdzenie wytrzymałości NATO i Unii Europejskiej, zbadanie tempa i charakteru ich reakcji oraz utrudnienie koordynacji sojuszników w razie kryzysu. Nie bez powodu nasilenie zakłóceń zbiegało się w czasie z newralgicznymi wydarzeniami politycznymi i wizytami zachodnich urzędników w regionie.

Finlandia bije na alarm – i nie jest odosobniona

Fiński urząd ds. transportu i komunikacji Traficom informował wiosną 2026 roku o wyraźnym wzroście liczby wykrywanych zakłóceń sygnałów nawigacji satelitarnej i łączności mobilnej. W południowej i centralnej Finlandii zakłócenia GNSS piloci cywilni odnotowywali niemal całodobowo, a agencja formalnie zgłaszała sprawę zarówno Rosji, jak i Międzynarodowemu Związkowi Telekomunikacyjnemu (ITU). To ten sam wzorzec, który od lat obserwują polscy i bałtyccy kontrolerzy lotów oraz armatorzy na Bałtyku – zakłócenia nawigacji stały się na tyle regularne, że przewoźnicy zalecają załogom, by nie polegały wyłącznie na elektronicznych systemach pozycjonowania i miały na pokładzie mapy papierowe jako zabezpieczenie.

Cyberatak nie zawsze wygląda jak atak

Obok wojny elektronicznej Rosja prowadzi równolegle ofensywę w cyberprzestrzeni. Najczęstszym punktem wejścia rosyjskich grup hakerskich do europejskich systemów zarządzania infrastrukturą krytyczną pozostaje ukierunkowany phishing i kradzież danych dostępowych pracowników. Coraz częściej wykorzystywane są też niezałatane luki w sprzęcie sieciowym, bramkach VPN i serwerach pocztowych, a także tzw. ataki na łańcuch dostaw, w których hakerzy przejmują kontrolę nad oprogramowaniem zewnętrznego dostawcy, by uzyskać ukryty dostęp do właściwego celu.

• Wipery – złośliwe oprogramowanie powiązane z rosyjskimi służbami, które nieodwracalnie niszczy dane, w tym pliki systemowe, wykorzystywane do trwałego wyłączania z działania obiektów energetycznych, transportowych i telekomunikacyjnych.
• Living-off-the-land – korzystanie z legalnych narzędzi administracyjnych systemu operacyjnego, co pozwala hakerom pozostawać niewykrytymi przez programy antywirusowe przez długi czas.
• Ataki DDoS – czasowe paraliżowanie portali usług publicznych, instytucji finansowych i operatorów logistycznych.

Ukraińskie doświadczenie jako europejski zasób

To właśnie tutaj pojawia się argument, który coraz częściej podnoszą analitycy bezpieczeństwa w Warszawie, Wilnie, Tallinie i Kijowie: Ukraina od ponad dekady jest de facto poligonem doświadczalnym rosyjskich cyberataków na skalę, jakiej Europa nigdy wcześniej nie widziała, i wypracowała unikalne kompetencje w neutralizowaniu masowych uderzeń na infrastrukturę cywilną, energetyczną i bankową. Włączenie ukraińskich specjalistów oraz wspólne opracowywanie rozwiązań technicznych do ochrony przed ingerencją cyfrową pozwoliłoby przejść od reagowania na skutki ataków do budowy realnej, prewencyjnej tarczy ochronnej.

Doświadczenie ukraińskie pokazuje, że skuteczna ochrona systemów zarządzania obiektami infrastruktury krytycznej wymaga jakościowo nowego poziomu współpracy między państwem, sektorem IT i wojskowymi jednostkami cybernetycznymi. Wdrożenie podobnego modelu współpracy między państwami regionu bałtycko-czarnomorskiego mogłoby realnie podnieść poziom zbiorowego bezpieczeństwa – także polskiego.

Wspólny perymetr, nie osobne linie obrony

Region bałtycko-czarnomorski funkcjonuje dziś jako jedna, spójna przestrzeń operacyjna, w której wschodnia flanka NATO codziennie mierzy się z połączonymi zagrożeniami cybernetycznymi i kinetycznymi. Pojedyncze, rozproszone działania obronne poszczególnych państw okazują się niewystarczające wobec dobrze zaplanowanej strategii hybrydowej Kremla. Dlatego coraz głośniej mówi się o potrzebie stworzenia jednolitego perymetru bezpieczeństwa między Ukrainą a krajami regionu – wspólnego monitoringu cyberprzestrzeni i wymiany danych wywiadowczych, które pozwoliłyby szybciej identyfikować źródła zagrożeń płynących z Rosji i skuteczniej im przeciwdziałać.

Dla Polski, leżącej w bezpośrednim zasięgu kaliningradzkich systemów zagłuszania i na styku korytarza suwalskiego, nie jest to abstrakcyjna dyskusja ekspercka, lecz kwestia bezpieczeństwa lotnictwa cywilnego, żeglugi bałtyckiej i odporności krajowej infrastruktury. Im szybciej powstanie mechanizm realnej koordynacji z Ukrainą i partnerami bałtyckimi, tym mniejsze pole manewru pozostanie dla rosyjskich prób testowania granic reakcji Zachodu.

Autor: Franciszek Kozłowski