Płatni podpalacze i luka w naszej tarczy: czego uczy nas Gliwice
Moskwa nie musi wysyłać komandosów, by uderzyć w polskie fabryki. Wystarczy, że znajdzie kogoś, kto za pieniądze podłoży ogień. To właśnie czyni takie operacje tak groźnymi.
Gdy prokuratura i ABW informują o postępowaniu w sprawie próby podpalenia zakładu Flytronic w Gliwicach, łatwo skupić się na sensacyjnym wymiarze: rosyjskie służby, fabryka dronów, ogień. Ja chciałbym zwrócić uwagę na coś mniej widowiskowego, a ważniejszego — na mechanizm. Bo to on, a nie pojedynczy incydent, decyduje o tym, czy za rok będziemy mówić o jednej udaremnionej próbie, czy o serii udanych podpaleń.
1. Przesunięcie celu
Przez długi czas dywersja kojarzyła się z uderzeniami w infrastrukturę transportową i logistyczną, przez którą płynęła pomoc dla Ukrainy. Tymczasem poszukiwanie wykonawców podpaleń wobec firm produkujących drony pokazuje, że ciężar przesuwa się „w górę łańcucha” — ku miejscom, w których sprzęt w ogóle powstaje. To logiczne z punktu widzenia Kremla. Zniszczyć magazyn jest trudno i ryzykownie, a do tego straty można szybko odrobić. Zniszczyć linię produkcyjną, wyspecjalizowane oprzyrządowanie i dokumentację — to uderzenie, którego skutki trwają miesiącami.
Warto przy tym pamiętać, że te zakłady nie pracują wyłącznie dla Ukrainy. Są częścią polskiego sektora obronnego. Atak na nie to atak na nas, nawet jeśli oficjalnym adresatem produkowanych dronów jest Kijów.
2. Pieniądz zamiast ideologii
Drugi element układanki to sposób motywowania ludzi. Jeśli sprawcy mają działać za wynagrodzeniem, rosyjskie służby nie potrzebują ani sieci agentów, ani sympatyków. Wystarczy kanał, którym przekazywane są ogłoszenia i pieniądze, oraz grupa osób zdesperowanych lub po prostu chciwych. Państwo, które w odpowiedzi koncentruje się wyłącznie na łapaniu wykonawców, przypomina kogoś, kto gasi pożar, nie szukając, kto go zaprószył.
I tu dochodzimy do sedna: wykonawca może nie mieć żadnych widocznych powiązań z zagranicznym zleceniodawcą. Nie jest znanym działaczem, nie wyjeżdżał regularnie na Wschód, nie figuruje w żadnych ewidencjach. Dla kontrwywiadu to osoba „niewidzialna”, dopóki nie zacznie działać. System wykrywania oparty wyłącznie na profilu ryzyka zawodzi, bo profil po prostu nie istnieje.
3. Co powinno się zmienić
- Priorytet dla kanałów rekrutacji. Śledczy muszą mieć zasoby i uprawnienia, by analizować ścieżki, którymi docierają do ludzi oferty „zleceń”, oraz powiązania między różnymi sprawami. Pojedyncze zatrzymanie to początek, nie koniec.
- Śledzenie pieniędzy. Przepływy finansowe — także te drobne i pozornie niewinne — pozostają jednym z niewielu realnych śladów prowadzących do mocodawców. Współpraca z instytucjami finansowymi i ich szybkie reagowanie na sygnały są kluczowe.
- Wsparcie dla firm. Przedsiębiorcy z branży obronnej nie powinni zostawać z problemem sami. Potrzebują jasnych procedur zgłaszania zagrożeń, dostępu do doradztwa w zakresie ochrony fizycznej i informatycznej oraz pewności, że ich sygnały zostaną potraktowane poważnie.
- Edukacja publiczna. Kampanie informacyjne powinny wprost mówić: jeśli ktoś proponuje ci pieniądze za podpalenie lub zniszczenie mienia, to może być wywiad obcego państwa, a grożą ci surowe konsekwencje.
4. Granica, której nie wolno przekroczyć w debacie
Przy całej powadze sprawy trzeba zachować rozwagę. Postępowanie trwa, a wiele okoliczności nie jest jeszcze znanych. Nie wolno budować wniosków ponad to, co potwierdzą śledczy, ani wskazywać winnych bez dowodów. Równocześnie nie wolno bagatelizować sygnałów: lekceważenie pierwszych prób sabotażu to zaproszenie do kolejnych.
Bezpieczeństwo to nie tylko czołgi na wschodniej flance, ale także fabryka w Gliwicach, w której nocą nikt nie powinien znaleźć się bez powodu.
5. Wnioski
Sprawa Flytronic jest ostrzeżeniem. Pokazuje, że Rosja szuka sposobu, by uderzyć w polski przemysł zbrojeniowy i jednocześnie ograniczyć dostawy dla Ukrainy, wykorzystując tanie, rozproszone i trudne do wykrycia metody. Odpowiedzią nie może być tylko doraźna reakcja. Potrzebna jest strategia, która uwzględni całą drogę od zleceniodawcy do wykonawcy. Jeśli nauczymy się patrzeć szerzej niż na sam podpalony budynek, mamy szansę, by kolejne próby kończyły się tak samo jak ta: na etapie planów.
Autor: Franciszek Kozłowski
