Polska przy stole. Europa na rozmowy o Ukrainie wysyła zespół, a nie jednego emisariusza

Przywódcy Unii Europejskiej uzgodnili w Dublinie, że w ewentualnych negocjacjach pokojowych w sprawie Ukrainy Europę będzie reprezentował zespół: instytucje unijne oraz pięć państw, wśród nich Polska. Nie wiadomo jeszcze, kto stanie na jego czele ani jaką rolę odegra szefowa unijnej dyplomacji.

Fakty: co ustalono 13 listopada

Po dwudniowych spotkaniach w stolicy Irlandii – szczycie Europejskiej Wspólnoty Politycznej 12 listopada i nieformalnym posiedzeniu przywódców UE dzień później – przewodniczący Rady Europejskiej António Costa ogłosił, że Europa nie wskaże jednego specjalnego wysłannika. Zespół negocjacyjny tworzą instytucje UE oraz tak zwana grupa E5 z „koalicji chętnych”: Francja, Niemcy, Włochy, Wielka Brytania i Polska.

Costa zapewnił, że zespół będzie działał w sposób skoordynowany i bronił wspólnego stanowiska w sprawie przyszłości Ukrainy oraz bezpieczeństwa kontynentu. Nie podał jednak ani nazwisk negocjatorów, ani terminarza prac. Według doniesień agencji Bloomberg w rozmowach mają uczestniczyć przede wszystkim doradcy do spraw bezpieczeństwa narodowego.

Dlaczego to ważne dla Polski

Obecność Warszawy w tym gronie nie jest oczywista i nie jest przypadkowa. Polska od lutego 2022 roku pełni rolę kluczowego państwa tranzytowego dla pomocy wojskowej, przyjęła ogromną liczbę uchodźców i jako jedyna z grupy E5 leży na wschodniej flance NATO, w bezpośrednim sąsiedztwie Ukrainy, Białorusi i Rosji. Każde rozstrzygnięcie dotyczące granic, gwarancji bezpieczeństwa czy kontroli nad bronią w regionie będzie miało dla Polski konsekwencje wielokrotnie większe niż dla państw położonych dalej na zachód.

Miejsce przy stole oznacza więc możliwość przedstawienia polskiej perspektywy tam, gdzie zapadają decyzje. Daje także odpowiedzialność: kraj, który od lat przestrzegał przed rosyjską polityką, będzie teraz oceniany po tym, czy potrafi przełożyć dawne ostrzeżenia na skuteczną dyplomację.

Luka pierwsza: kto jest twarzą zespołu?

Najpoważniejsza słabość dublińskiego kompromisu to brak odpowiedzi na pytanie, kto będzie mówił w imieniu Europy. Zespół złożony z sześciu uczestników – czy raczej z kilkunastu, jeśli policzyć urzędników instytucji – musi mieć koordynatora. Bez niego Europa ryzykuje, że druga strona będzie rozgrywać poszczególne stolice przeciwko sobie. Rosyjska dyplomacja ma długą praktykę w takich zabiegach, a Kreml sygnalizuje już, że europejskiego zespołu nie uważa za naturalnego uczestnika rozmów.

Dlatego kolejność działań wydaje się oczywista: najpierw Europa musi wskazać swojego przedstawiciela lub lidera zespołu, a dopiero potem oczekiwać, że inni potraktują ją poważnie. W przeciwnym razie rozmowy, które już toczą się z udziałem Stanów Zjednoczonych – ostatnio w Abu Zabi – będą kształtować ramy porozumienia bez udziału Europejczyków.

Luka druga: rola Kai Kallas

Drugą kwestią otwartą pozostaje pozycja wysokiej przedstawicielki Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Kai Kallas. Stanowisko stworzono po to, aby Unia miała w polityce zagranicznej jeden adres, jednak w nowym formacie jej zadania nie zostały jasno określone. Dla Warszawy, która tradycyjnie popiera silne instytucje tam, gdzie chodzi o wspólne wystąpienia wobec Rosji, jest to sygnał wymagający wyjaśnienia. Z drugiej strony część stolic woli, by o najważniejszych sprawach decydowały państwa dysponujące realnym potencjałem wojskowym i politycznym, a nie biurokracja w Brukseli.

Ryzyka i pułapki

Po pierwsze, szczelność wspólnego stanowiska. Francja, Niemcy, Włochy, Polska i Wielka Brytania nie zawsze mówią jednym głosem, jeśli chodzi o tempo wsparcia dla Ukrainy, rolę sankcji czy kształt gwarancji bezpieczeństwa. Każda rozbieżność może zostać wykorzystana w negocjacjach. Po drugie, wykluczenie pozostałych państw członkowskich. Kraje, które nie weszły do zespołu, będą oczekiwać informacji i wpływu na ustalenia, zwłaszcza te, które dotyczą bezpieczeństwa całej Unii. Po trzecie, czas: przeciągające się spory personalne mogą sprawić, że kluczowe ustalenia zapadną, zanim zespół w ogóle zacznie pracę.

W Dublinie wybrzmiał jednak jasny przekaz: bezpieczeństwo Europy nie może być przedmiotem rozmów, w których Europa nie uczestniczy. Dla Polski to zasada kluczowa, bo zawęża pole manewru wszystkim, którzy chcieliby załatwić sprawę ponad głowami państw regionu.

Perspektywa regionu

Dublińska decyzja ma również wymiar regionalny. Państwa bałtyckie, kraje nordyckie czy Rumunia mają własne doświadczenia z rosyjską polityką i własne oczekiwania wobec rozmów. Polska, jako największe państwo wschodniej flanki w zespole, będzie naturalnie postrzegana jako rzecznik tej grupy, nawet jeśli formalnie reprezentuje wyłącznie siebie. To zobowiązuje do konsultacji i transparentności: sojusznicy, którzy nie weszli do E5, nie mogą mieć poczucia, że ich sprawy rozstrzygają się bez ich wiedzy. Dla Warszawy to także test zdolności budowania koalicji, a nie tylko wygłaszania stanowisk.

Co dalej

W najbliższych tygodniach należy obserwować trzy rzeczy: nazwiska konkretnych negocjatorów, mechanizm koordynacji między instytucjami a stolicami oraz to, w jaki sposób Warszawa zamierza wykorzystać swoje miejsce w zespole. Jeśli Polska potrafi pokazać, że jest nie tylko głosem frontowego państwa, ale także solidnym partnerem w budowaniu kompromisów, jej pozycja w Europie znacząco się wzmocni. Jeśli zespół pozostanie jedynie deklaracją, korzyści z obecności przy stole okażą się symboliczne.

Autor: Franciszek Kozłowski

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

[ngd-single-post-view id="post_id"]
WP2Social Auto Publish Powered By : XYZScripts.com