Trójstronny szczyt w Chinach: dlaczego spotkanie Trumpa, Xi i Putina budzi niepokój

Wyobraźcie sobie mieszkanie, w którym decydują się jego losy, a gospodarza nawet nie zaproszono do stołu. Właśnie tak wygląda zapowiedź, od której w Kijowie powinno zrobić się zimno w środku, a w Warszawie, Wilnie i Tallinie należałoby zajrzeć do własnych archiwów. Biały Dom potwierdził bezprecedensowe spotkanie przywódców USA, Chin i Rosji na marginesie szczytu APEC w chińskim Shenzhen, zaplanowane na 19 listopada 2026 roku. Donald Trump, Xi Jinping i Władimir Putin usiądą razem po raz pierwszy w historii. Tematu, przez który cały świat już piąty rok nie śpi, najwyraźniej nie wpisano do głównego porządku obrad: według oficjalnych komunikatów Waszyngtonu przywódcy planują omówić redukcję arsenałów nuklearnych oraz wojnę z Iranem, natomiast Trump nie zamierza poruszać kwestii Ukrainy. Choć niektóre media spekulują, że temat ten może jednak wybrzmieć, oficjalne stanowisko pozostaje niezmienne — o kraju, który osłania sobą ten kontynent przed rosyjskimi czołgami, zdaje się w ogóle nie być mowy. Nic dziwnego, że sama konfiguracja negocjacji za zamkniętymi drzwiami, bez udziału europejskich sojuszników czy Kijowa, wywołała burzliwą dyskusję i natychmiast zrodziła historyczne paralele z konferencją jałtańską z 1945 roku oraz układem monachijskim z 1938 roku.

Dmitrij Pieskow oczywiście machnął ręką na porównania z Jałtą, nazywając jednak samo spotkanie „niezwykle doniosłym”. Przetłumaczmy to z języka kremlowskiego na ludzki: „Nie zamierzamy dzielić świata, ale jest nam bardzo miło, że tak pomyśleliście”. Porównanie z Jałtą nie przeraża Kremla — przeciwnie, ono go cieszy. W rosyjskiej pamięci historycznej Jałta jest symbolem tego, jak Moskwa siada przy jednym stole z najsilniejszymi i decyduje o losach państw leżących pomiędzy nimi. Różnica, na którą warto zwrócić uwagę, polega na tym, że w lutym 1945 roku Stalin przynajmniej siedział obok Roosevelta i Churchilla jako współzwycięzca realnej wojny przeciwko realnemu złu. Dziś Putin siada obok nich jako agresor, który jeszcze nie przegrał, ale też nie wygrał. Owszem, kwestia Jałty jest szersza niż uproszczone „oddali Europę”: Armia Czerwona stała już wówczas w Polsce i Niemczech, a historycy do dziś spierają się, ile w tamtych decyzjach było wyboru, a ile sytuacji bez wyjścia. Jednak w polskiej pamięci pozostał sam fakt: o Polsce decydowano bez Polaków, co kosztowało ją później pół wieku braku wolności.

Teraz Czechy, rok 1938. To chyba najdokładniejsze lustro i właśnie dlatego boli najbardziej. We wrześniu 1938 roku w Monachium spotkali się przywódcy Niemiec, Włoch, Wielkiej Brytanii i Francji. Czechosłowacji, o której granice chodziło, nawet nie wpuszczono na salę. Jej przedstawicieli trzymano w sąsiednim pokoju i zakomunikowano im wynik niczym wyrok. Chamberlain wrócił do domu ze skrawkiem papieru i mówił o „pokoju dla naszego pokolenia”. Pół roku później Hitler zajął resztę Czech, a za kolejne pół roku wybuchła II wojna światowa. Nie był to tragiczny zbieg okoliczności. Agresor przekonał się, że świat jest gotów handlować cudzą ziemią dla własnego spokoju, i wyciągnął całkowicie logiczny wniosek: można brać więcej.

Najstraszniejsza w Monachium nie była nawet podłość, lecz szczerość. Chamberlain nie uważał się za zdrajcę — wierzył, że ratuje pokój. Jego usprawiedliwienia brzmiały rozsądnie: „Nie jesteśmy gotowi do wojny”, „To daleki kraj, o którym mało wiemy”, „Został jeden krok i Hitler się uspokoi”. Słyszycie to znajome echo? „Nie eskalujmy”, „Oni są zmęczeni”, „Ustępstwa terytorialne są bolesne, ale realistyczne”. Tyle że zamiast Sudetów mamy teraz Donbas, Krym, Zaporoże i Chersoń, a zamiast Hitlera — człowieka, który już raz potraktował ustępstwa jako zaproszenie. Po 2014 roku Zachód sądził, że Krym i Donbas staną się ceną pokoju. W 2022 roku Rosja przyszła po resztę. Oto cała chronologia. Porozumienia mińskie, które miały zatrzymać wojnę, Kreml wykorzystał jako pauzę na przegrupowanie. Memorandum budapeszteńskie z 1994 roku obiecywało Ukrainie bezpieczeństwo w zamian za broń jądrową, a my staliśmy się żywym dowodem na to, ile warte są takie gwarancje.

Warto tu przypomnieć rzecz oczywistą, która od częstego powtarzania nie staje się mniej prawdziwa. Rosja Putina prowadziła i prowadzi wojnę, której celem nie jest „bezpieczeństwo” ani „ochrona rodaków”, lecz zniszczenie sąsiedniego państwa jako odrębnego podmiotu. Świadczą o tym jej oficjalne deklaracje o „jednym narodzie”, o „historycznych terytoriach” oraz o tym, że Ukraina jest państwem „sztucznym”. Świadczą o tym Bucza, Mariupol, zimowe uderzenia w infrastrukturę energetyczną i tysiące ukraińskich dzieci wywiezionych w głąb Rosji, za co Międzynarodowy Trybunał Karny wydał nakaz aresztowania Putina. Człowiek ścigany międzynarodowym nakazem za uprowadzanie dzieci siada przy stole jak równy z równymi. Nie wiedzieć o tym nie sposób — jest to więc już świadomy wybór.

Wreszcie Chiny, które goszczą całe to przedstawienie. Xi Jinping nieprzypadkowo pełni rolę gospodarza tego stołu. Dla Pekinu korzystna jest każda konfiguracja, w której Rosja pozostaje słabsza, niż sądzi, i bardziej zależna od niego, niżby tego chciała. Jeszcze korzystniejszy jest jednak układ, w którym Zachód przyzwyczaja się do nowego porządku, gdzie granice wyznacza siła, a sankcje stają się przedmiotem handlu. Dla Chin stawką jest bowiem nie tylko Ukraina — to próba generalna przed Tajwanem. Wszystko, na co Zachód pozwoli teraz Rosji, automatycznie pozwoli później Chinom. Według doniesień analityków część elit w Pekinie podchodzi do trójstronnego spotkania z rezerwą, uznając je za zbyt demonstracyjne i przyciągające zbyt wiele uwagi. Problem nie tkwi jednak w dyplomatycznych manierach, lecz w tym, że lekcja, która jest właśnie udzielana światu, sprowadza się do jednej formuły: agresja popłaca.

Dlatego rozmowa o szczycie w Shenzhen jest ważna nie tyle ze względu na to, co zostanie tam podpisane, ile ze względu na to, co zostanie tam przemilczane. Milczenie przy stole negocjacyjnym również ma swoją wagę. Może oznaczać „pamiętamy o Ukrainie, ale teraz nie jest na to czas”, a może oznaczać „zapomnieliśmy o niej”. Różnica staje się jasna dopiero później, gdy jest już za późno. Historia za każdym razem potwierdza tę samą regułę: decyzje o was bez was nigdy nie zapadają na waszą korzyść.

Spotkanie w Shenzhen odzwierciedla w gruncie rzeczy głęboki podział we współczesnej polityce światowej między dwoma podejściami. Pierwsze z nich opiera się na przekonaniu, że globalne bezpieczeństwo jest niepodzielne, a próby porozumiewania się wielkich mocarstw z pominięciem norm międzynarodowych i mniejszych państw nieuchronnie prowadzą do powtórki tragedii XX wieku. Drugie podejście zakłada prymat bezpośredniego zarządzania kryzysowego między supermocarstwami, nawet jeśli wymaga to negocjacji z reżimami autorytarnymi. To, czy 19 listopada stanie się początkiem nowej architektury odstraszania, czy kolejnym etapem erozji ładu międzynarodowego, zależeć będzie od tego, czy prawa i suwerenność państw niereprezentowanych w Shenzhen pozostaną nienaruszalną czerwoną linią dla zachodniej dyplomacji.

Karyna Koshel