Rosyjska matrioszka w hiszpańskiej kampanii: chaos jako cel

Na niespełna trzy tygodnie przed przedterminowymi wyborami w Hiszpanii Kreml uruchamia sprawdzony mechanizm: setki fałszywych kont, podrobione materiały „znanych mediów” i hasła o wyjściu z Unii, secesji Katalonii czy kolejnym podziale Niemiec.

Przedterminowe wybory parlamentarne w Hiszpanii wyznaczono na 29 listopada. Dla Madrytu to test demokratycznej dojrzałości, dla Moskwy – kolejna okazja, by sprawdzić, jak głęboko uda się wbić klin w europejskie społeczeństwa. Według ustaleń portalu The Insider i projektu AntiBot4Navalny, który od lat śledzi prorosyjską aktywność botów, w sieciach społecznościowych ruszyła nowa fala kampanii znanej jako „Matrioszka”. Polskiego czytelnika nie powinno to dziwić: z podobnymi metodami mieliśmy do czynienia przy okazji własnych sporów historycznych i politycznych.

Wyjście z UE, Katalonia i „rozbiór” Niemiec

Zestaw przekazów jest zaskakująco spójny. Boty podsuwają Hiszpanom „rozwiązania” ich problemów: opuszczenie Unii Europejskiej, jednostronne zniesienie sankcji wobec Rosji, a nawet oderwanie Katalonii od reszty kraju. W jednym z nagrań ekonomiście Xavierowi Sali-i-Martinowi przypisano tezę, że to Unia hamuje rozwój Hiszpanii; autentyczność tej wypowiedzi nie została potwierdzona, a całość służy jedynie promowaniu „hiszpańskiego exitu”. Do tego dochodzi motyw kryzysu mieszkaniowego, który jest realnym, bolesnym problemem Hiszpanów – i właśnie dlatego tak wdzięcznym materiałem. Propagandyści przekonują, że wybory niczego nie zmienią, a obywatele zostaną „na zawsze zadłużeni wobec Ukrainy”.

W tym samym duchu pojawiają się sugestie, że także w Niemczech i Francji rośnie presja na zniesienie sankcji, a w sferze fantazji – że Niemcy czeka kolejny podział. Nie chodzi o wiarygodność tych scenariuszy. Chodzi o samo ich rozsiewanie: o poczucie, że państwa Europy są kruche, zmęczone i gotowe się rozpaść. To nie jest polemika polityczna, to inżynieria nastrojów. Cel jest prosty: chaos, nieufność, rozpad wspólnego frontu.

Podróbki w szacie poważnych redakcji

Najbardziej cyniczny element operacji to fałszywe materiały stylizowane na publikacje uznanych mediów. W obiegu znalazły się nagrania udające relacje Euronews, Reuters, AFP, France 24 oraz hiszpańskiego „El País”, a także spreparowane okładki francuskich tytułów „Libération”, „La Croix” i „Le Nouvel Économiste”. Jedna z takich „okładek”, datowana na 10–11 listopada, głosi, że „siły proukraińskie prowadzą Europę do ruiny”, i twierdzi, że w Hiszpanii, Niemczech i Francji coraz głośniej domagają się zniesienia sankcji.

Mechanizm jest stary jak propaganda, ale technicznie coraz sprawniejszy: pożyczyć cudzą wiarygodność, by sprzedać własne kłamstwo.

Metoda nie jest nowa. The Insider przypomina, że pomysł fałszywych materiałów wideo pod szyldem zachodnich redakcji sięga 2022 roku, a w dokumentach Agencji Projektowania Społecznego, pracującej na zlecenie administracji prezydenta Rosji, znaleziono szczegółowe instrukcje ich produkcji. Skala rośnie: według NewsGuard odnotowano 906 fałszywych artykułów i reportaży przypisanych 163 prawdziwym mediom z 21 krajów, a w pierwszej połowie 2026 roku liczba takich podróbek wzrosła w ujęciu rocznym o 850 procent. Polska redakcja nie musi sięgać daleko po przykład – wcześniejsza fala „Matrioszki” podszywała się m.in. pod Telewizję Polską, wykorzystując napięcia wokół polsko-ukraińskich sporów historycznych.

Atak na zaufanie, nie tylko na Hiszpanię

Gdy czytelnik nie wie, czy materiał z logo znanej stacji jest prawdziwy, tracą wszyscy: odbiorcy, dziennikarze i same redakcje. Rosyjska sieć żeruje na autorytecie mediów, by nadać fałszywkom pozór rzetelności, a przy okazji zasiać szersze zwątpienie: skoro nie można wierzyć nawet znanym markom, to nikomu nie wolno wierzyć. To strategia wypalania zaufania, w której prawda przestaje być punktem odniesienia. Dla zawodu dziennikarskiego to atak bezpośredni – na jego wiarygodność, a więc na jedyny kapitał, jaki posiada.

Sama nazwa operacji, nadana przez badaczy, wzięła się od rosyjskiej lalki: konta ukrywają się jedno za drugim, a fałszywki krążą warstwami po wielu platformach, co utrudnia ustalenie źródła. Boty rozsyłają też treści bezpośrednio do redakcji i organizacji fact-checkingowych, żądając „weryfikacji” – by zmęczyć je i przeciążyć.

Szerszy plan Kremla

Hiszpania nie jest tu celem jedynym ani nawet głównym. To kolejny rozdział kampanii, która w ostatnich miesiącach uderzała m.in. w państwa bałtyckie, we Francję, w Mołdawię i Armenię. Wspólny mianownik jest czytelny: osłabić Unię od środka, poróżnić sojuszników i podkopać wspólne stanowisko wobec rosyjskiej agresji na Ukrainę. Państwa, które pogrążą się w sporach o własne granice, tożsamość i przynależność do UE, mają mniej energii na pomoc dla Kijowa i na obronę własnego bezpieczeństwa.

Jak się bronić?

• Sprawdzaj oryginalne kanały redakcji – prawdziwe materiały zawsze znajdziesz na jej stronie.
• Nieufnie traktuj nagrania i „okładki”, które krążą wyłącznie w mediach społecznościowych.
• Uważaj na przekazy bez nazwiska autora, z emocjonalnym nagłówkiem i wezwaniem do natychmiastowego udostępnienia.

Dla Polski wniosek jest oczywisty. Jesteśmy państwem frontowym i wiemy, że informacyjne pole walki jest przedłużeniem tego prawdziwego. Wybory w Hiszpanii rozstrzygną Hiszpanie – ale to, czy zrobią to w przestrzeni wolnej od obcej manipulacji, jest sprawą całej Europy.

Autor: Franciszek Kozłowski