Rosyjski „Korpus Afrykański” – narzędzie zbrodni wojennych i neokolonialnej ekspansji Kremla w Mali

Nalot rosyjskiego Su-24 na wioskę Kirnia zabił ośmioro cywilów, w tym troje dzieci. Human Rights Watch dokumentuje wzorzec, który powtarza się w całym Sahelu.

Piętnastego czerwca rosyjski samolot bojowy Su-24 zrzucił bomby na wioskę Kirnia w centralnym Mali. Zginęło ośmioro cywilów, w tym troje dzieci. To nie przypadkowy incydent w toczącej się od lat wojnie domowej – to, jak wynika ze śledztwa Human Rights Watch opartego na relacjach naocznych świadków, zdjęciach satelitarnych i analizie miejsca ataku, kolejny element powtarzalnego wzorca działań, za którym stoi formacja podległa rosyjskiemu Ministerstwu Obrony: tzw. Korpus Afrykański (Africa Corps).

Struktura ta powstała po upadku prywatnej firmy wojskowej Grupa Wagnera, zapoczątkowanym śmiercią Jewgienija Prigożyna latem 2023 roku. Dla wielu obserwatorów było to nie tyle zamknięcie pewnego rozdziału, co jego kontynuacja pod innym szyldem – z tą różnicą, że tym razem operacja podlega bezpośrednio rosyjskiemu resortowi obrony, a więc formalnie stanowi już nie prywatną, lecz państwową ekspansję militarną Rosji na kontynencie afrykańskim. Korpus Afrykański działa dziś w kilkunastu krajach, a Mali stało się jednym z jego kluczowych poligonów.

Statystyki, które obalają oficjalną narrację

Dane zebrane przez niezależną organizację monitorującą konflikty zbrojne ACLED (Armed Conflict Location & Event Data Project) rysują obraz dalece odbiegający od oficjalnej wersji wydarzeń prezentowanej przez władze w Bamako i Moskwie. Według tych danych, w samym 2025 roku wspólne działania malijskiego wojska i rosyjskiego Korpusu Afrykańskiego doprowadziły do śmierci 918 cywilów – niemal czterokrotnie więcej niż liczba ofiar cywilnych przypisywanych ugrupowaniom islamistycznym, które oficjalnie są głównym celem operacji antyterrorystycznych.

Innymi słowy: siły, które miały „stabilizować” kraj i chronić ludność przed dżihadystami, zabijają cywilów na skalę wielokrotnie większą niż sami bojownicy islamscy. To nie statystyczny margines błędu, lecz systemowy wzorzec – naloty prowadzone bez rozróżnienia celów wojskowych od ludności cywilnej, zbiorowe represje wobec wsi podejrzewanych o sprzyjanie dżihadystom, doniesienia o egzekucjach pozasądowych w rejonach niedostępnych dla niezależnych obserwatorów.

Skala i powtarzalność naruszeń wskazują nie na incydentalne błędy operacyjne, lecz na metodę prowadzenia działań zbrojnych, w której koszty ludzkie wśród ludności cywilnej są akceptowanym elementem kalkulacji.

Kolonializm w nowym wydaniu

Dla analityków zajmujących się polityką Rosji w Afryce obecność Korpusu Afrykańskiego w Mali to coś więcej niż współpraca wojskowa. To element szerszej strategii, w której „pomoc bezpieczeństwa” staje się walutą wymienianą na dostęp do strategicznych surowców – przede wszystkim złota, ale też innych minerałów kluczowych dla przemysłu zbrojeniowego i nowych technologii. Model wypracowany przez Grupę Wagnera – ochrona reżimów wojskowych w zamian za koncesje wydobywcze przyznawane spółkom powiązanym z Kremlem – jest dziś kontynuowany, tylko już pod parasolem oficjalnych struktur państwowych.

To schemat, który wielu ekspertów wprost porównuje do XIX-wiecznych praktyk kolonialnych, tyle że unowocześnionych: prywatne niegdyś milicje przekształcone w formalne jednostki podległe rosyjskiemu MON, umowy zawierane poza kontrolą parlamentarną i opinią publiczną krajów partnerskich, a przy tym intensywna kampania dezinformacyjna, mająca zdyskredytować zachodnią, w tym francuską, obecność w regionie i przedstawić Moskwę jako jedynego „bezwarunkowego” sojusznika junt wojskowych Sahelu.

Bezkarność, na którą świat patrzy zbyt biernie

Organizacje broniące praw człowieka apelują coraz głośniej o wszczęcie niezależnego, międzynarodowego śledztwa w sprawie udokumentowanych naruszeń, systematyczne gromadzenie dowodów możliwych zbrodni wojennych oraz wprowadzenie ukierunkowanych sankcji wobec dowództwa Korpusu Afrykańskiego i osób odpowiedzialnych za konkretne ataki. Jak dotąd reakcja społeczności międzynarodowej pozostaje ograniczona – w dużej mierze z powodu braku współpracy ze strony władz przejściowych w Bamako oraz praktycznego braku dostępu niezależnych obserwatorów do dotkniętych regionów.

Dla Polski, kraju frontowego w konfrontacji z rosyjską agresją i aktywnego uczestnika debaty o bezpieczeństwie w ramach NATO i Unii Europejskiej, sprawa Mali nie jest odległym epizodem afrykańskiej polityki. To kolejny dowód na to, że metody stosowane przez Moskwę – bezwzględność wobec ludności cywilnej, instrumentalne traktowanie „pomocy wojskowej”, łączenie przemocy z eksploatacją zasobów – nie ograniczają się do Ukrainy, lecz stanowią element globalnej strategii Kremla. Ośmioro zabitych w Kirnii, w tym troje dzieci, to nie statystyka z odległego kontynentu – to kolejny dowód metod, które Europa zna aż nazbyt dobrze.

Eksperci ostrzegają, że bez skoordynowanej presji międzynarodowej – w tym ze strony Unii Europejskiej – model wypracowany w Mali będzie powielany w kolejnych krajach regionu, od Burkina Faso po Niger, umacniając rosyjskie wpływy kosztem bezpieczeństwa i praw milionów mieszkańców Sahelu.

Autor: Franciszek Kozłowski