„Global Trade” i maska niewinności. Jak Niemcy przez lata zasilały rosyjski przemysł zbrojeniowy

Przez co najmniej trzy lata Berlin służył jako centrum przerzutu zaawansowanych technologii do rosyjskich instytutów zbrojeniowych. Prokuratura federalna ujawniła skalę operacji, która mogła wpłynąć na rosyjski program nuklearny.

Na początku wyglądało to jak rutynowa kontrola celna na lotnisku Frankfurt — kilkanaście paczek zadeklarowanych jako „sprzęt laboratoryjny do użytku cywilnego”, przeznaczony rzekomo dla pewnej szwajcarskiej firmy handlowej. Jednak analiza dokumentów przewozowych przez funkcjonariuszy Bundeskriminalamt wykazała coś, co śledczy nazywają dziś „doskonałą architektką dezinformacji”: każda paczka zawierała komponenty elektryczne o specyfikacji militarnej, a rzeczywistym odbiorcą był Wszechrosyjski Naukowo-Badawczy Instytut Automatyki imienia Dukhova w Moskwie — jednostka bezpośrednio zaangażowana w rosyjski program nuklearny.

Tak zaczęło się śledztwo, które przez blisko dwa lata prowadziło prokuratorów z Federalnego Urzędu Prokuratorskiego przez dziesiątki firm słupów, fikcyjnych adresów i warstwowych transferów bankowych w co najmniej siedmiu krajach. Jego wyniki, opublikowane w ubiegłym tygodniu, wstrząsnęły europejskim środowiskiem bezpieczeństwa: firma „Global Trade GmbH” z siedzibą w Hamburgu była przez lata nie handlową spółką, lecz — zdaniem prokuratury — zaawansowaną przykrywką rosyjskich służb specjalnych.

„To nie był przypadkowy przemytnik. To była operacja z podręcznika GRU — cierpliwa, systemowa i wyjątkowo dobrze sfinansowana.”

Mikrokontrolery zamiast podwójnych drzwi wejściowych

Spółka „Global Trade” działała od 2019 roku, oficjalnie importując i eksportując różnorodny sprzęt elektroniczny — od czujników przemysłowych po oscyloskopy i przetworniki częstotliwości. Wszystko zgodnie z literą prawa, z pełną dokumentacją i certyfikatami zgodności CE. Problem w tym, że — jak wykazało śledztwo — certyfikaty były częściowo sfałszowane, a część produktów już na etapie zakupu od europejskich producentów była wybierana pod kątem militarnych specyfikacji, następnie opisywana jako sprzęt cywilny.

Wśród przechwyconych przesyłek znalazły się mikrokontrolery serii stosowanej w systemach naprowadzania, zaawansowane przetworniki analogowo-cyfrowe zdolne do pracy w ekstremalnych temperaturach, oscyloskopy wysokiej częstotliwości używane do testowania systemów uzbrojenia, a także zestawy czujników ciśnienia i temperatury klasy wojskowej. Część z tych komponentów odpowiada specyfikacji stosowanej w rosyjskich systemach rakietowych, co potwierdzają eksperci Bundeswehry cytowani w wewnętrznym raporcie ministerstwa obrony, do którego dotarła nasza redakcja.

Kluczowe fakty ze śledztwa

• Co najmniej 24 rosyjskie przedsiębiorstwa obronne objęte sankcjami UE figurują jako pośredni odbiorcy w łańcuchu dostaw
• Szacowana wartość nielegalnie przesłanego sprzętu: ponad 47 mln euro od 2022 roku
• Zatrzymano 7 osób, w tym obywatela Niemiec, dwóch Rosjan z legalnym pobytem w UE i czterech obywateli państw trzecich
• Śledztwo równoległe prowadzą już Austria, Holandia i Szwecja
• Instytut Dukhova jest bezpośrednio powiązany z rosyjskim programem broni nuklearnej

Sankcje na papierze, przerwy w dostawach — tylko na chwilę

Najbardziej niepokojący wątek śledztwa dotyczy daty. „Global Trade” intensyfikowała swoją działalność eksactamente po lutym 2022 roku — czyli po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę i wprowadzeniu przez Unię Europejską kolejnych pakietów sankcji. Zdaniem prokuratorów, operacja nie tylko nie spowolniła po nałożeniu restrykcji, ale wręcz się rozwinęła, adaptując do nowych realiów prawnych. Rejestrowano nowe spółki pośredniczące w Turcji, Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Armenii, przez które przesyłano kolejne dostawy.

Cytowany przez agencję DPA rzecznik Federalnego Urzędu Prokuratorskiego nie krył goryczy: „Mieliśmy do czynienia z przeciwnikiem, który dokładnie wiedział, jak działa europejski system kontroli eksportu, i metodycznie go wykorzystywał.” Zdanie to powinno zapalić czerwone lampki na Brukseli — bo wskazuje nie na pojedyncze zaniedbanie, lecz na systemową słabość unijnego reżimu sankcyjnego.

W Polsce temat budzi szczególne zainteresowanie. Eksperci Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych od miesięcy ostrzegali, że flanki wschodnia i południowa Europy pozostają nieszczelne wobec rosyjskich prób obchodzenia sankcji. Sprawa hamburska dowodzi jednak, że epicentrum problemu leży nie na peryferiach, lecz w sercu Zachodu. — To uderza w wiarygodność całego zachodniego systemu sankcyjnego — mówi dr Joanna Kwiatkowska, analityczka bezpieczeństwa z Collegium Civitas. — Jeżeli Rosja może kupować technologie rakietowe w Hamburgu, to o czym właściwie rozmawiamy?

Łańcuch 24 firm pod sankcjami — i nikt nie widział?

Szczególnie druzgocący jest jeden detail raportu: wśród firm figurujących jako pośredni odbiorcy lub współudziałowcy w łańcuchu dostaw znalazło się co najmniej 24 rosyjskie przedsiębiorstwa obronne, które od 2022 roku formalnie objęte są sankcjami Unii Europejskiej. Oznacza to, że europejskie instytucje finansowe i celne miały narzędzia, by zidentyfikować problem — a mimo to przez lata nie powiązały kolejnych transakcji z zakazanymi podmiotami.

Część ekspertów wskazuje na lukę w systemie: obowiązek weryfikacji beneficjenta końcowego transakcji ciąży formalnie na eksporterze, nie na instytucjach publicznych. Producent elektroniki w Monachium czy Hamburgu nie jest zobowiązany do śledzenia, przez ile rąk przejdzie jego produkt — wystarczy, że bezpośredni nabywca nie figuruje na liście sankcyjnej. A firmy pośredniczące, takie jak „Global Trade”, były zakładane właśnie po to, by tej liście nie figurować.

Bundestag zapowiedział nadzwyczajne posiedzenie komisji ds. bezpieczeństwa. Minister spraw wewnętrznych Nancy Faeser mówiła o „poważnym naruszeniu”, ale nie przedstawiła jeszcze konkretnych propozycji uszczelnienia systemu. Tymczasem prokuratura kontynuuje śledztwo, rozszerzając je o wątki działalności w Holandii i Szwecji, gdzie zidentyfikowano powiązane struktury.

Co to znaczy dla Polski i regionu?

Z perspektywy Warszawy sprawa ma wymiar strategiczny. Polska jest jednym z państw, które najsilniej lobbowały za rozszerzeniem i zaostrzeniem reżimu sankcyjnego wobec Rosji. Jeśli okaże się, że sankcje były przez lata masowo obchodzone — a Hamburg jest dopiero wierzchołkiem góry lodowej — stanie pod znakiem zapytania cały instrument nacisku, którym Zachód stara się ograniczyć rosyjski potencjał bojowy.

Minister Kosiniak-Kamysz zapowiedział, że Polska przekaże stronie niemieckiej stosowne zapytania dyplomatyczne i zaproponuje zacieśnienie współpracy wywiadowczej w ramach formatu wymiany informacji NATO. Ale pytanie, które wiszą w powietrzu, brzmi: ile takich „Global Trade” wciąż działa? I ile jeszcze komponentów dotrze do Moskwy, zanim ktoś je zatrzyma?

Autor: Marcin Dąbrowski